Tóm tắt: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV là một dấu mốc lớn trong quá trình phát triển của đất nước. Đại hội diễn ra trong thời điểm công cuộc đổi mới trải qua 40 năm đã đạt nhiều thành tựu quan trọng. Tư duy, nhận thức của Đảng về những vấn đề của đất nước ngày càng đầy đủ, sâu sắc, toàn diện hơn, trong đó có vấn đề bảo vệ môi trường - được xem là một trong những trụ cột của sự phát triển bền vững đất nước. Bài viết nêu lên những quan điểm, định hướng mới trong văn kiện Đại hội XIV về bảo vệ môi trường, đồng thời đề xuất những giải pháp để nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Từ khóa: Đại hội XIV, bảo vệ môi trường.

Tổng kết 40 năm thực hiện đường lối đổi mới, Đại hội XIV khẳng định: Bảo vệ môi trường, tăng cường quản lý tài nguyên, chủ động phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu là một trong 3 trụ cột của sự phát triển bền vững đất nước. Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu; thúc đẩy xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường. Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; đặt vấn đề bảo vệ môi trường lên hàng đầu, lấy bảo vệ môi trường sống và sức khoẻ của Nhân dân làm mục tiêu trong chiến lược phát triển đất nước.

Việc khẳng định môi trường là một yếu tố quan trọng, là một trong 3 trụ cột của sự phát triển bền vững đất nước thể hiện bước đột phá trong tư duy, nhận thức của Đảng ta; từ chỗ xem môi trường là yếu tố bên ngoài, yếu tố cần được khắc phục sau tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn đầu thực hiện đường lối đổi mới đến chỗ xem môi trường là yếu tố trung tâm, là trụ cột của sự phát triển bền vững đất nước. Điều này phản ánh bước phát triển về chất trong nhận thức lý luận của Đảng về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và môi trường sinh thái; thực hiện tiến bộ xã hội ngay trong từng bước, từng kế hoạch, chính sách phát triển, đồng thời phát triển phải gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, đảm bảo tăng trưởng xanh, bền vững.

Bên cạnh đó, bước đột phá tư duy này còn nhằm đáp ứng những yêu cầu cấp bách của bối cảnh phát triển mới. Thế giới đang đứng trước những thách thức lớn về vấn đề môi trường (biến đổi khí hậu, ô nhiễm nguồn nước, không khí, rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên…) làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của con người, buộc các quốc gia phải xem xét lại mô hình tăng trưởng truyền thống. Do đó, Đảng ta đặt bảo vệ môi trường ở vị trí trung tâm của sự phát triển không chỉ mang ý nghĩa định hướng lâu dài, mà còn là yêu cầu thực tiễn nhằm thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bao trùm, bền vững; đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa lợi ích ngắn hạn của tăng trưởng kinh tế và lợi ích dài hạn của quốc gia - dân tộc, giữa nhu cầu phát triển hiện tại và trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai của đất nước. Phát triển không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của thế hệ hôm nay, mà còn phải bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành của con cháu mai sau. Quan điểm của Đảng ta xem bảo vệ môi trường là trụ cột của sự phát triển bền vững là sự khẳng định và quyết tâm thực hiện đạt được mô hình phát triển mà Đảng ta kiên định. Đây chính là nền tảng quan trọng để bảo đảm sự phát triển bền vững, ổn định và lâu dài của đất nước trong bối cảnh mới.

Quan điểm, định hướng này còn xuất phát từ thực tiễn bảo vệ môi trường ở nước ta, bên cạnh một số thành tựu đạt được như: Công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này được tăng cường; công tác bảo vệ rừng, trồng rừng và bảo tồn đa dạng sinh học có nhiều chuyển biến tích cực. Tăng trưởng kinh tế bước đầu thay đổi theo hướng chuyển đổi xanh, xuất hiện nhiều mô hình kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp xanh, đô thị xanh…thì bên cạnh vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề đáng báo động. Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ “Ô nhiễm môi trường chưa được kiểm soát hiệu quả, có mặt còn trầm trọng hơn, nhất là môi trường ở các đô thị lớn, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các làng nghề. Khả năng của các cơ quan chức năng trong ứng phó, giảm thiểu tác hại của thiên tai và biến đổi khí hậu chưa đáp ứng yêu cầu. Việc quản lý, sử dụng tài nguyên, nhất là đất đai và nguồn nước hiệu quả chưa cao”^[1].

Bên cạnh đó, Báo cáo cũng nêu rõ: Hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu vẫn còn bất cập, chồng chéo. Ý thức chấp hành pháp luật về quản lý, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu còn thấp. Bảo vệ môi trường chưa trở thành ý thức, hành động, thói quen, nếp sống, văn hoá của người dân.

Quan điểm, định hướng đã có; tuy nhiên nếu không sớm quyết liệt trong triển khai thực hiện sẽ không đạt được mục tiêu đề ra. Do đó, để những quan điểm về bảo vệ môi trường được nêu trong Nghị quyết Đại hội XIV sớm được triển khai có hiệu quả trong thực tiễn, cần lưu ý một số vấn đề trọng tâm sau:

Trước hết, các bộ, ngành cần khẩn trương, nhanh chóng tham mưu ban hành kịp thời các văn bản nhằm cụ thể hóa quan điểm của Đại hội XIV thành các nghị định, thông tư, khắc phục những bất cập, chồng chéo trong hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường hiện có; đặc biệt là các quy định về kinh tế tuần hoàn, tín chỉ carbon và thuế môi trường, cơ chế huy động các nguồn lực bảo vệ môi trường nhằm hiện thực hóa cam kết Net Zero (mục tiêu phát thải rồng bằng 0) vào năm 2050.

Thứ hai, các cấp ủy đảng, chính quyền cần có chiến lược, kế hoạch hành động cụ thể để khắc phục khó khăn, thực hiện mục tiêu phát triển bền vững kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường trong giai đoạn mới; cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thành các mục tiêu, tiêu chí bảo vệ môi trường, đặc biệt trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới và các khu công nghiệp; có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp coi trọng áp dụng khoa học công nghệ vào quá trình sản xuất, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng không làm ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. Tăng cường chế tài xử phạt vi phạm môi trường, kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

Thứ ba, tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho các tầng lớp nhân dân trong bảo vệ môi trường sống. Để nâng cao nhận thức, ý thức, biến thành hành động hiệu quả trong các tầng lớp nhân dân; cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cần đặc biệt chú trọng công tác tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ môi trường. Văn kiện Đại hội XIV cũng đã nêu: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành, các tầng lớp nhân dân, huy động sự tham gia của toàn dân vào công tác bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu. Rõ ràng để phát triển bền vững không chỉ là nhiệm vụ của nhà nước, mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Vì vậy, cần đẩy mạnh giáo dục môi trường trong nhà trường, truyền thông đại chúng, thực hiện phong trào “toàn dân bảo vệ môi trường”. Từ đó hình thành văn hóa bảo vệ môi trường, mỗi cá nhân trong cộng đồng coi việc bảo vệ môi trường tự nhiên, xây dựng lối sống xanh, tiết kiệm tài nguyên, hạn chế tối đa việc sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần như biểu hiện của văn minh và lòng yêu nước trong thời đại mới. Khi mỗi người dân có ý thức tốt, môi trường sống sẽ được cải thiện bền vững, góp phần phát triển kinh tế - xã hội lâu dài.

Một khi triển khai thực hiện quyết liệt, đồng bộ các giải pháp sẽ tạo sự chuyển biến thực chất về bảo vệ môi trường trong giai đoạn hiện nay.

ThS Nguyễn Thị Thu Hiền

GVC Khoa Xây dựng Đảng

^[1] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tập 1, trang 65