Tóm tắt: Đền thờ Hùng Vương tại xã Phan Rí Cửa là di tích lịch sử - văn hóa mang kiến trúc dân gian độc đáo, nơi lưu giữ nhiều cổ vật quý và là địa điểm tổ chức lễ hội Giỗ Tổ quy mô cấp tỉnh với các nghi thức rước kiệu, tế lễ trang nghiêm. Việc duy trì lễ hội này không chỉ là sự thực hành tín ngưỡng tôn kính tổ tiên mà còn mang ý nghĩa chính trị sâu sắc trong việc giáo dục lòng yêu nước, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và khẳng định sức mạnh trường tồn của văn hóa Việt Nam.

Từ khóa: Hùng Vương, lễ hội, đền thờ, đại đoàn kết

Đền thờ Hùng Vương tại xã Phan Rí Cửa, tỉnh Lâm Đồng là một di tích văn hóa lâu đời do người dân lập nên để thờ phụng các bậc tổ tiên đã có công khai khẩn đất đai, lập làng; đến năm 1958, người dân địa phương đưa tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương vào thờ cúng chính tại Đền thờ này^[1]. Năm 2016, Đền thờ Hùng Vương này được lãnh đạo tỉnh (Bình Thuận cũ) chọn làm nơi tổ chức Lễ an vị, sau khi thỉnh rước “Đất, Nước, chân hương” từ Đền Hùng ở Phú Thọ về. Theo đề án được UBND tỉnh (Bình Thuận cũ) phê duyệt từ tháng 6.2017, lễ giỗ Tổ Hùng Vương của bà con nhân dân Phan Rí Cửa sẽ được phục dựng và nâng cấp thành lễ hội cấp tỉnh. Và từ một lễ hội nhỏ theo tập tục ở địa phương, từ 2018 trở đi, Lễ hội Giỗ tổ Hùng Vương ở Phan Rí Cửa được nâng tầm thành một lễ hội có quy mô cấp tỉnh.

Đền Hùng Vương nhìn từ ngoài ( Ảnh: Internet)

Trước sát nhập, Đền thờ Hùng Vương ở xã Phan Rí Cửa được chọn làm nơi tổ chức Lễ hội Giỗ tổ cấp tỉnh vì đây là đền thờ Quốc tổ duy nhất tại Bình Thuận (cũ), đến nay vẫn còn lưu giữ được nhiều di vật có giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật cao như: đại hồng chung, khám thờ, hương án, bát hữu, hoành phi, câu đối và nhiều tư liệu Hán Nôm quý.

Giống như một số đình làng cổ ở Phan Thiết, toàn bộ công trình theo lối kiến trúc nghệ thuật dân gian: với kiểu nhà kép (nhà trước và nhà sau), có hai mái trên một nền được nối với nhau bằng trần vòm mai cua dưới máng nước, tạo nên không gian nội thất liên tục, rộng rãi, thông thoáng. Toàn bộ đền được tạo dựng từ hệ thống cột bằng gỗ với 4 cột chính và nhiều cột phụ ngang dọc. Hai đặc điểm trên được gọi là “trùng thiềm điệp ốc” và “tứ trụ”, một kiểu kiến trúc đặc trưng thuộc thế kỷ 18 -19.

Bên trong Đền thờ Hùng Vương tại Phan Rí Cửa - Lâm Đồng (Ảnh: Internet)

Mỗi năm, vào hai ngày mùng 9 và 10 tháng 3 âm lịch, chính quyền địa phương cùng Ban quản lý đền tổ chức Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương. Lễ hội bao gồm phần lễ và phần hội. Trong phần lễ, Ban tổ chức sẽ tổ chức các nghi lễ như cung nghinh tiền hiền, rước kiệu, dâng hương, tế sơ cổ lễ, cầu an, cầu siêu, nghi lễ Đại tế - Cổ lễ cùng các hoạt động văn hóa, thể thao theo tập tục người dân sở tại. Từ sáng mùng 10/03 Âm lịch, những đoàn rước kiệu từ các Miếu Hải Tân, Miếu Thanh Tu, các Vạn Tả Tân, Vạn Nam Phú, Vạn Nam Thuận Thanh và cả kiệu từ Đài liệt sĩ của thị trấn sẽ được đưa về trước Đền thờ Hùng Vương.

Trước đây theo trình tự, cách thức bố trí đoàn rước, lễ vật, số người và trang phục của những người tham gia rước kiệu nghinh Tiền hiền của các cơ sở, di tích tín ngưỡng ở Phan Rí Cửa về Đền thờ Hùng Vương dự lễ giỗ Tổ còn mang tính tự phát. Từ năm 2018 trở đi, theo Đề án phục dựng và nâng cấp lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương của bà con nhân dân thị trấn Phan Rí Cửa, huyện Tuy Phong thành lễ hội cấp tỉnh, tổng số người tham gia trong đoàn rước kiệu nghinh Tiền hiền của mỗi di tích, cơ sở tín ngưỡng về Đền thờ Hùng Vương khoảng 70 - 80 người^[2].

Đối với lễ vật, Ban Quản lý Đền thờ Hùng Vương thống nhất khôi phục lại tập tục gói bánh chưng, bánh dày tại đền trước ngày lễ giỗ Tổ diễn ra. Đây là việc làm có nhiều ý nghĩa, vừa gìn giữ, tuyên truyền tập tục tốt đẹp, kỹ năng làm bánh chưng, bánh dày cho thế hệ trẻ, vừa thể hiện lòng tôn kính và tưởng nhớ đến công lao các vua Hùng trong ngày giỗ Tổ. Ngoài ra, có thể dâng thêm các phẩm vật tùy theo tập tục của mỗi nơi như xôi, gạo, muối, gà luộc, thịt heo. Về trang phục, khuyến khích mặc trang phục truyền thống; cầm cờ Tổ quốc, cờ hội, bát bửu, lỡ bộ; trang trí kiệu lễ có hoa^[3].

Sau diễn văn khai mạc lễ hội của lãnh đạo địa phương, lãnh đạo tỉnh (Chủ lễ) đọc chúc văn; đánh trống khai hội; 9 nam thanh niên, 9  thiếu nữ trong trang phục truyền thống đi theo hai hàng bưng 18 chiếc bánh chưng, 18 chiếc bánh dày từ sân lễ vào trong đền thờ; lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo huyện, các đoàn thể,... bà con nhân dân tiến vào đền dâng bánh giày, bánh chưng  và dâng hương tưởng niệm các đời vua Hùng^[4].

Nghi thức dâng hương và Đại tế cổ lễ theo tập tục truyền thống (Ảnh: Internet)

Ngoài phần lễ như trên, Lễ hội giỗ tổ Hùng Vương ở Phan Rí Cửa còn có phần hội diễn ra trước đó giỗ tổ 01 đến 02 ngày. Phần hội với các hoạt động văn nghệ, các trò thể thao như: bóng đá, bóng bàn, cờ tướng, cầu lông, các trò chơi dân gian..... đặc biệt là thi gói và nấu bánh chưng, bánh dày; bánh chưng phải gói bằng lá dong (hoặc lá chuối), không dùng dây nhựa để buộc như lâu nay mà phải dùng dây lạt (tre) nhuộm màu hồng, bánh dày không bọc lá mà để trần, bên trên mỗi chiếc bánh dày có dán chữ “Phúc” màu đỏ.…các cuộc thi sẽ được tổ chức sôi nổi tại Trung tâm Văn hóa - Thể dục, Thể thao Phan Rí Cửa và một số địa điểm khác ở địa phương.

Tiết mục văn nghệ tại Lễ hội Giỗ tổ Hùng Vương (Ảnh: Internet)

Lễ giỗ Tổ Hùng Vương của bà con nhân dân xã Phan Rí Cửa, tỉnh Lâm Đồng đã trở thành lễ hội chung của nhân dân trong toàn tỉnh, thể hiện lòng biết ơn của các thế hệ cháu con với công đức tổ tiên trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước. Thờ cúng các Vua Hùng ngoài cầu mong Quốc Tổ phù hộ cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, đất nước yên vui, thịnh vượng, còn có ý nghĩa sâu xa nhắc nhở, kết nối, củng cố tình đoàn kết, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau của cộng đồng dân tộc trong tỉnh, những người cùng chung một cội nguồn. Sức mạnh ấy đã đưa dân tộc Việt Nam nói chung, người dân tỉnh Lâm Đồng nói riêng vượt qua mọi khó khăn, thử thách, trường tồn và không ngừng phát triển./.

Th.S Huỳnh Thụy Minh Trí

                                                                           GVC Khoa Xây dựng Đảng 

^[1] Di tích, danh thắng và lễ hội văn hóa tỉnh Bình Thuận, Sở VH, TT, DL Bình Thuận, NXB Đà Nẵng, 2019, tr252.

2^, [3] Di tích, danh thắng và lễ hội văn hóa tỉnh Bình Thuận, Sở VH, TT, DL Bình Thuận, NXB Đà Nẵng, 2019, tr254.

^[4] Di tích, danh thắng và lễ hội văn hóa tỉnh Bình Thuận, Sở VH, TT, DL Bình Thuận, NXB Đà Nẵng, 2019, tr255.