Tóm tắt: Trong bối cảnh không gian mạng trở thành “mặt trận” tư tưởng quan trọng, các thế lực thù địch gia tăng lợi dụng môi trường này để xuyên tạc, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng. Trước yêu cầu đó, giảng viên lý luận chính trị không chỉ thực hiện chức năng truyền thụ tri thức mà còn giữ vai trò nòng cốt trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Tuy nhiên, đội ngũ này đang đối mặt với nhiều thách thức như sự bùng nổ thông tin, tính phức tạp của môi trường mạng và hạn chế trong phương pháp tiếp cận. Bài viết phân tích những thách thức chủ yếu đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong bối cảnh hiện nay, đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của lực lượng này trong đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng.

Từ khoá: giảng viên lý luận chính trị; đấu tranh phản bác; quan điểm sai trái, thù địch; không gian mạng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

1. Đặt vấn đề

Theo khoản 5 Điều 2 Luật An ninh mạng năm 2025^([1]): “Không gian mạng là môi trường được hình thành bởi hệ thống mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, bao gồm mạng viễn thông, mạng Internet, mạng máy tính, hệ thống thông tin, hệ thống xử lý và điều khiển thông tin, cơ sở dữ liệu; là nơi con người thực hiện các hành vi xã hội không bị giới hạn bởi không gian và thời gian”. Với đặc trưng đó, không gian mạng không chỉ là môi trường kỹ thuật mà còn là không gian xã hội đặc thù, nơi diễn ra các hoạt động tương tác, chia sẻ thông tin và đấu tranh tư tưởng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, môi trường này ngày càng có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, đồng thời trở thành một mặt trận quan trọng trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhận thức rõ điều đó, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, nổi bật là Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Internet và các nền tảng mạng xã hội, các thế lực thù địch ngày càng gia tăng hoạt động chống phá với phương thức tinh vi, khó nhận diện. Chúng lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, bóp méo lịch sử dân tộc và kích động tâm lý hoài nghi trong xã hội, nhất là thế hệ trẻ, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao hiệu quả đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng.

Trong bối cảnh đó, giảng viên lý luận chính trị giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, định hướng nhận thức và bồi dưỡng bản lĩnh chính trị cho người học. Với lợi thế về kiến thức chuyên môn và bản lĩnh chính trị, giảng viên có khả năng phân tích, phản bác các luận điệu sai lệch một cách logic, thuyết phục; thông qua việc gắn lý luận với thực tiễn trong giảng dạy, góp phần nâng cao “sức đề kháng” của người học trước các thông tin xấu độc trên không gian mạng.

2. Nội dung

2.1. Những thách thức đối với giảng viên lý luận chính trị trong đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng

Giảng viên lý luận chính trị là lực lượng trực tiếp tham gia giáo dục, định hướng nhận thức và bồi dưỡng bản lĩnh chính trị cho người học. Trong bối cảnh không gian mạng trở thành “mặt trận” quan trọng của đấu tranh tư tưởng, đội ngũ này giữ vai trò nòng cốt trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy nhiên, quá trình thực hiện nhiệm vụ đang đặt ra nhiều khó khăn, thách thức.

Thứ nhất, tốc độ lan truyền nhanh và phạm vi ảnh hưởng rộng của thông tin xấu độc. Sự phát triển mạnh mẽ của Internet và các nền tảng số đã làm gia tăng đáng kể lượng thông tin được tạo ra và lan truyền trong xã hội. Theo dự báo của Statista^([2]), số lượng người sử dụng Internet tại Việt Nam có thể đạt trên 100 triệu vào năm 2029, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ thông tin, nhưng cũng bị lợi dụng để phát tán các nội dung sai lệch, xuyên tạc với tốc độ nhanh và phạm vi rộng. Theo thống kê từ Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, mỗi tháng xuất hiện hàng trăm nghìn thông tin xấu độc trên môi trường mạng, những nội dung này không chỉ làm nhiễu loạn dòng thông tin chính thống mà còn gây tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội, gây tâm lý hoang mang, dao động trong một bộ phận quần chúng, tạo áp lực lớn tới giảng viên trong việc kịp thời nhận diện, phân tích và phản bác các quan điểm sai trái.

Thứ hai, tính đa dạng và phức tạp trong nguồn thông tin làm gia tăng khó khăn trong việc phân biệt đúng - sai. Không gian mạng hiện nay chứa đựng lượng thông tin khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả chính thống và phi chính thống. Bên cạnh những thông tin có giá trị, vẫn tồn tại không ít nội dung chưa được kiểm chứng hoặc bị bóp méo có chủ đích. Các đối tượng chống phá thường sử dụng thủ đoạn lồng ghép thông tin sai lệch vào các nội dung có vẻ khách quan, tạo ra tình trạng “nhiễu loạn thông tin”, gây khó khăn cho việc nhận diện, đặt ra yêu cầu cao đối với giảng viên trong việc nâng cao năng lực phân tích, kiểm chứng và đánh giá thông tin.

Thứ ba, cơ chế phối hợp giữa các lực lượng đấu tranh tư tưởng chưa thật sự đồng bộ. Ngày 20/12/2023, Ban Chỉ đạo 35 Trung ương đã tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 5 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW và tổng kết công tác năm 2023, triển khai nhiệm vụ năm 2024^[3], có đề cập đến công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng đã đạt được những kết quả tích cực, nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế, trong đó có việc thiếu sự kết nối chặt chẽ giữa các lực lượng tham gia đấu tranh tư tưởng. Mặc dù đã có sự tham gia của các nhóm chuyên gia, lực lượng giảng viên và cán bộ tuyên giáo - dân vận, nhưng việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau chưa thật sự chặt chẽ. Vì vậy, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng là yêu cầu cần thiết để phát huy tốt vai trò của giảng viên trong bối cảnh hiện nay.

2.2. Giải pháp phát huy vai trò của giảng viên lý luận chính trị trong đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng

Một là, nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị và tinh thần trách nhiệm của giảng viên. Giảng viên cần nhận thức đầy đủ rằng không gian mạng không chỉ là môi trường trao đổi thông tin mà còn là một không gian đấu tranh tư tưởng quan trọng. Đấu tranh trên không gian mạng không phải là nhiệm vụ riêng của lực lượng chuyên trách mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó giảng viên lý luận chính trị giữ vai trò nòng cốt. Giảng viên cần không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, thể hiện ở sự kiên định với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng; có khả năng tiếp cận, xử lý thông tin sai lệch một cách bình tĩnh, khách quan và khoa học. Trong bối cảnh thông tin đa chiều, việc giữ vững lập trường, không dao động trước các luận điệu xuyên tạc, phản bác bằng lập luận chặt chẽ, có cơ sở là yêu cầu hết sức quan trọng. Ngoài ra, giảng viên cần thể hiện rõ trách nhiệm chính trị thông qua việc chủ động tham gia đấu tranh trên không gian mạng, kịp thời chia sẻ các thông tin chính thống, có giá trị định hướng; lồng ghép nội dung giáo dục nhận diện thông tin sai trái vào quá trình giảng dạy, góp phần hình thành cho người học năng lực “tự đề kháng” trước các thông tin xấu độc trong môi trường số.

Hai là, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực số và tư duy phản biện của giảng viên. Giảng viên cần chủ động nâng cao khả năng sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok, Zalo - vốn là những kênh lan truyền thông tin nhanh, rộng và có sức ảnh hưởng lớn. Nắm vững đặc điểm của từng nền tảng sẽ giúp giảng viên lựa chọn phương thức truyền tải phù hợp, nâng cao hiệu quả tuyên truyền và đấu tranh tư tưởng.

Hiện nay, nhiều cơ quan như Bộ Khoa học và Công nghệ, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã tổ chức các lớp tập huấn nhằm nâng cao kỹ năng sử dụng không gian mạng cho giảng viên. Vì vậy, giảng viên cần chủ động tham gia xây dựng các sản phẩm truyền thông như bài viết hội thảo khoa học, nội san, bài viết trên website, tham gia các cuộc thi chính luận, cũng như viết bài tuyên truyền trên Báo, đài địa phương. Đây là những kênh quan trọng để lan tỏa thông tin chính thống, trực tiếp phản bác các quan điểm sai trái với hình thức phù hợp từng đối tượng tiếp cận. Nếu không được trang bị đầy đủ các kỹ năng này, hoạt động đấu tranh trên không gian mạng sẽ khó đạt hiệu quả, thậm chí có thể bị lợi dụng, xuyên tạc ngược.

Ba là, tăng cường cơ chế phối hợp giữa giảng viên với các cơ quan chức năng. Cần đẩy mạnh sự phối hợp giữa giảng viên với Ban Tuyên giáo - Dân vận, các trường đại học, cơ quan báo chí và các lực lượng chuyên trách ở địa phương nhằm bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời và thống nhất trong đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng.

Giảng viên cần chủ động tham gia các tổ cộng tác viên, nhóm chuyên trách hoặc mạng lưới tuyên truyền viên; thường xuyên trao đổi thông tin, cập nhật các luận điệu xuyên tạc mới và phối hợp với các cơ quan liên quan để kịp thời đấu tranh, phản bác. Các cơ quan chức năng có thể tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo, tọa đàm chuyên sâu nhằm trang bị cho giảng viên những phương pháp, kỹ năng đấu tranh tư tưởng hiệu quả trên không gian mạng. Ngoài ra, cần chú trọng xây dựng cơ chế khuyến khích và bảo vệ giảng viên, đặc biệt trong bối cảnh có thể đối mặt với những hành vi công kích cá nhân, gây áp lực dư luận. Tăng cường phối hợp giữa nhà trường với các cơ quan chức năng sẽ góp phần bảo đảm sự hỗ trợ kịp thời, tạo môi trường an toàn để giảng viên yên tâm thực hiện nhiệm vụ.

Bốn là, đổi mới phương pháp giảng dạy gắn với thực tiễn và môi trường số. Trong điều kiện hiện nay, giảng viên cần chuyển từ phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp dạy học tích cực, phát huy vai trò chủ thể của người học. Tăng cường sử dụng các phương pháp như thảo luận tình huống, phản biện, tranh luận trên lớp; lồng ghép các vấn đề thời sự và các tình huống thực tiễn từ không gian mạng vào bài giảng, giúp người học nhận diện rõ bản chất của các quan điểm sai trái, từ đó hình thành khả năng phân tích và phản bác có cơ sở.

Sử dụng các dẫn chứng cụ thể từ đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, các số liệu thực tiễn và nội dung từ các nghị quyết, văn kiện của Đảng sẽ làm tăng tính thuyết phục của bài giảng. Giảng viên cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, khai thác hiệu quả các nền tảng trực tuyến nhằm nâng cao tính tương tác và khả năng lan tỏa của nội dung. Khi lý luận chính trị được truyền tải một cách sinh động, gắn với thực tiễn và môi trường số, không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo ra lực lượng người học có khả năng chủ động tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.

3. Kết luận

Đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Trong tiến trình đó, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị giữ vai trò quan trọng trong việc truyền bá tri thức, định hướng tư tưởng và trực tiếp tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Việc phát huy vai trò của đội ngũ này đòi hỏi sự triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ nâng cao bản lĩnh chính trị, đổi mới phương pháp giảng dạy, phát triển năng lực số đến hoàn thiện cơ chế phối hợp với các lực lượng liên quan. Đây không chỉ là yêu cầu về chuyên môn, mà còn là yêu cầu về trách nhiệm chính trị trong tình hình mới.

Khi giảng viên lý luận chính trị thực sự chủ động, bản lĩnh và sáng tạo trong hoạt động nghề nghiệp, họ sẽ góp phần quan trọng vào việc giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin xã hội, đặc biệt trong thế hệ trẻ. Qua đó, tạo nền tảng vững chắc cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại số./.

ThS. Nguyễn Thị Thành Minh

Khoa Nhà nước và pháp luật

* Tài liệu tham khảo

1. Quốc hội (2025). Luật An ninh mạng (Luật số 116/2025/QH15).

2. Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22 tháng 10 năm 2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình 1.hình mới.

3. Ban Tuyên giáo Trung ương (2021), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

4. Ban Tuyên giáo Trung ương (2023), Báo cáo sơ kết 5 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW.

5. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2022), Giáo trình Lý luận và phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, Nxb Lý luận chính trị.

6. Bộ Thông tin và Truyền thông (2023), Báo cáo công tác quản lý, phát triển và sử dụng Internet tại Việt Nam.

7. Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (2023), Báo cáo tình hình an ninh mạng Việt Nam.

 ^[1] Quốc hội, (2025). Luật An ninh mạng (Luật số 116/2025/QH15, ban hành ngày 10 tháng 12 năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2026).

^[2] Statista là nền tảng dữ liệu trực tuyến của Đức, cung cấp số liệu thống kê từ nguồn công khai và dữ liệu độc quyền thu thập qua khảo sát, phân tích chuyên môn.

^[3] Nguyễn Thuỳ (tổng hợp), Hội nghị toàn quốc sơ kết 5 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW về công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, Tạp chí Cộng sản ngày 21-12-2023.

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/van_hoa_xa_hoi/-/2018/873902/view_content