Tóm tắt: Bài viết làm rõ nội dung cơ bản của quan điểm “giản chính, tinh cán” theo tư tưởng Hồ Chí Minh; phân tích việc vận dụng quan điểm này vào cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị hiện nay; đánh giá những kết quả đạt được cũng như chỉ ra hạn chế, khó khăn. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị nước ta ngày càng vững mạnh, đáp ứng được yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Từ khóa: giản chính, tinh cán, tổ chức bộ máy.

I. Đặt vấn đề: Sự cồng kềnh, chồng chéo trong cơ cấu tổ chức và thủ tục hành chính của nước ta trước đây đã gây ra nhiều bất cập, làm chậm quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, sắp xếp lại bộ máy hệ thống chính trị trở thành một trong những “nhiệm vụ đặc biệt quan trọng”, “rất cấp bách” hiện nay. Việc vận dụng quan điểm “giản chính, tinh cán” theo tư tưởng Hồ Chí Minh đóng vai trò định hướng then chốt nhằm xây dựng bộ máy hệ thống chính trị “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả”.

II. Nội dung

1. Những nội dung cơ bản về quan điểm “giản chính, tinh cán” trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh cho rằng cần phải kiên quyết thực hành tiết kiệm sức người và sức của vì khi bộ máy còn cồng kềnh thì biên chế còn phình ra dẫn tới quan liêu, lãng phí; khi tổ chức kém hiệu quả, nhiều khâu trung gian sẽ làm giảm hiệu lực hoạt động. Do đó, “Chính quyền và Đoàn thể tìm mọi cách để giảm bớt những cơ quan và những nhân viên không cần thiết lắm, để tiết kiệm sức người và của, để thêm sức vào việc sản xuất”[1].

Tinh gọn bộ máy nhưng đồng thời phải nâng cao năng suất công tác của cán bộ, dùng cán bộ cho đúng. Bởi vì, cán bộ là cái gốc của mọi công việc, do đó, một mặt, phải lựa chọn được đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài, có tinh thần quyết tâm lớn, ý chí mạnh mẽ và dám đổi mới tư duy, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm nhưng không làm ẩu, làm liều khi thực hiện các khâu. Mặt khác, phải khéo dùng cán bộ, bố trí đúng người, đúng việc, đúng sở trường của cán bộ, người chỉ rõ: “Công việc có việc khó việc dễ, việc nặng việc nhẹ. Phải phân phối thế nào cho người đúng với việc, việc đúng với người, và ai cũng có công việc, cũng phấn khởi lao động”[2].

Tổ chức bộ máy phải luôn đổi mới, chỉnh đốn cho phù hợp, chấn chỉnh bộ máy chính quyền từ dưới lên trên, bắt đầu từ xã; dưới làm lên trên, trên làm xuống dưới, tự nhiên mọi việc sẽ thành. Người ví “Một bộ máy là do nhiều thứ máy to nhỏ lắp lại. Các máy ấy đều ăn khớp với nhau, thì bộ máy tốt và sản xuất nhiều. Nếu chỉ một cái máy nhỏ không ăn khớp, thì cũng đã ảnh hưởng xấu đến toàn cả bộ máy”[3]. Khi phân công nhiệm vụ của mỗi bộ phận, mỗi người phải quy định rõ ràng. Các cấp và các cán bộ lãnh đạo phải giúp đỡ và đôn đốc thường xuyên, phải kiểm tra chặt chẽ”[4]. “Khi cần điều động một người cán bộ cao cấp, thì phải nói rõ lý lịch, năng lực, ưu điểm và khuyết điểm của cán bộ ấy; và vì sao cần phải điều động”[5].

Để hoàn thành nhiệm vụ, cán bộ dù ở cương vị nào cũng phải tích cực học tập, không ngừng nâng cao trình độ về mọi mặt. Học tập càng khá, thì giải quyết các vấn đề càng dễ dàng, công việc càng trôi chảy. Để học tập tiến bộ, Người yêu cầu cán bộ phải “Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học nhân dân là một thiếu sót rất lớn”[6]

2. Sự vận dụng quan điểm “giản chính, tinh cán” trong tư tưởng Hồ Chí Minh đối với việc xây dụng tổ chức bộ máy hệ thống chính trị "tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả"

Vận dụng quan điểm “giản chính, tinh cán” của Hồ Chí Minh, Đảng ta xác định cải cách, sắp xếp và tinh gọn tổ chức bộ máy chính trị là nhiệm vụ chiến lược, vừa cấp bách vừa lâu dài, “bắt buộc phải thực hiện” và “không thể trì hoãn”. Trong những năm qua, Đảng ta đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết, kết luận quan trọng về xây dựng, đổi mới bộ máy tổ chức hệ thống chính trị với mục tiêu từng bước sắp xếp, kiện toàn theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị đã đạt được nhiều thành tựu to lớn:

- Bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương: cơ cấu tổ chức của Chính phủ đã giảm 5 bộ, ngành so với đầu nhiệm kỳ, hiện nay có 17 bộ, ngành (gồm: 14 bộ và 3 cơ quan ngang Bộ. Đối với các địa phương, đã giảm 343 cơ quan chuyên môn và tương đương thuộc UBND cấp tỉnh; 1.454 cơ quan chuyên môn và tương đương thuộc UBND cấp huyện. Tính đến ngày 12-6-2025, cắt giảm 46% đầu mối cấp tỉnh, giảm từ 63 tỉnh, thành phố còn 34 đơn vị (gồm 6 thành phố trực thuộc Trung ương và 28 tỉnh); giảm từ 10.035 đơn vị cấp xã xuống còn 3.321 đơn vị; toàn bộ 696 đơn vị hành chính cấp huyện kết thúc hoạt động, tổ chức lại cấp xã với mục tiêu giảm khoảng 60 - 70% tổng số xã, phường, thị trấn, giảm đầu mối cấp sở, cấp phòng ở tỉnh. Về tổ chức bên trong các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, giảm 13/13 tổng cục và tổ chức tương đương, giảm 519 cục và tổ chức tương đương, giảm 219 vụ và tổ chức tương đương, giảm 3.303 chi cục và tương đương chi cục[7].

- Tinh giản biên chế gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Kết quả rà soát cho thấy, tổng số biên chế công chức, viên chức của bộ, ngành, địa phương tinh giản theo quy định tại các Nghị định của Chính phủ là 16.149 người; riêng sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, số lượng biên chế giảm khoảng 22.323 người, tương ứng khoảng 20%[8]. Các bộ, ngành, địa phương đều chấp hành nghiêm quy định về sử dụng biên chế, không vượt quá số lượng được giao, đồng thời chủ động xây dựng kế hoạch tinh giản gắn với cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Tính đến hết tháng 12-2024, toàn bộ các bộ, ngành và địa phương đã hoàn tất việc phê duyệt đề án vị trí việc làm. Tổng số vị trí việc làm trong cơ quan hành chính là 840; trong các đơn vị sự nghiệp công lập là 559; và trong đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là 17 vị trí việc làm[9].

Theo các chuyên gia kinh tế ước tính, việc sắp xếp bộ máy hành chính và tinh giản biên chế giúp tiết kiệm khoảng 262.500 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 3,8% GDP cả nước. Đây là nguồn lực tài chính lớn, tạo điều kiện để Nhà nước tập trung đầu tư cho các lĩnh vực thiết yếu như an sinh xã hội, giáo dục, y tế, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống nhân dân. Kết quả này là minh chứng rõ nét của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “giản chính, tinh cán” trong xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả ở nước ta hiện nay.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc sắp xếp bộ máy hành chính, tinh giảm biên chế ở nước ta hiện nay vẫn còn một số bất cập: cơ chế vận hành chưa đồng bộ, trách nhiệm chưa rõ ràng, phân quyền, phân cấp chưa được đẩy mạnh, chi phí vận hành cao, còn hiện tượng tinh giản số lượng chưa gắn với nâng cao chất lượng; chức năng, nhiệm vụ chồng chéo, hiệu quả vận hành chưa cao, còn lãng phí nguồn lực; quá trình chuyển đổi số chưa được triển khai đồng đều, một số khu vực, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo hiện vẫn chưa có đầy đủ hạ tầng công nghệ hiện đại; một bộ phận cán bộ còn tâm lý lo lắng, băn khoăn, thậm chí chưa thực sự đồng thuận với quá trình sắp xếp…

3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị trong kỷ nguyên phát triển mới

Thời gian tới, để tiếp tục triển khai hiệu quả các định hướng đề ra, trên nền tảng những kết quả đạt được và quán triệt sâu sắc quan điểm “giản chính, tinh cán” trong tư tưởng Hồ Chí Minh, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp:

Một là, nâng cao nhận thức, tạo đồng thuận và quyết tâm chính trị trong quá trình thực hiện tinh gọn tổ chức bộ máy. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng nhằm giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ mục tiêu, ý nghĩa và lợi ích lâu dài của việc tinh gọn bộ máy. Đồng thời, cần khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý chí đổi mới và khát vọng cống hiến; khắc phục tư tưởng bảo thủ, tâm lý ngại thay đổi, né tránh trách nhiệm, thiếu quyết liệt trước những nhiệm vụ khó khăn, phức tạp.

Hai là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế vận hành. Rà soát, sửa đổi các quy định còn chồng chéo, bất cập; xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực nhằm nâng cao tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của các cấp, các ngành. Đánh giá năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo quy trình khách quan, minh bạch, dựa trên tiêu chí rõ ràng, giữ lại những người thực sự có năng lực và phẩm chất đạo đức tốt.

Ba là, đổi mới chính sách tiền lương gắn với vị trí việc làm. Xây dựng chính sách phù hợp đối với cán bộ chịu tác động từ quá trình sắp xếp; trợ cấp thôi việc; bố trí công việc mới phù hợp bảo đảm hài hòa lợi ích; tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp và cơ chế thăng tiến rõ ràng, minh bạch, dựa trên kết quả và quá trình phấn đấu góp phần ổn định tâm lý và củng cố niềm tin vào chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Bốn là, tinh gọn tổ chức bộ máy phải gắn liền với ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ và chuyển đổi số nhằm bù đắp sự giảm sút về số lượng nhân sự, nâng cao năng suất lao động và chất lượng thực thi công vụ. Để làm được điều đó cần đầu tư kinh phí để hoàn thiện hạ tầng số, phát triển các nền tảng quản lý và điều hành thông minh, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, miền núi và hải đảo.

Năm là, phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng và giám sát hoạt động của hệ thống chính trị. Lấy mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo để đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy sau sắp xếp, qua đó góp phần nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả.

III. Kết luận

Quan điểm “giản chính, tinh cán” trong tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn giữ nguyên giá trị và ý nghĩa thực tiễn sâu sắc đối với công cuộc xây dựng tổ chức bộ máy hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay. Việc vận dụng quan điểm này đã góp phần quan trọng vào quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Trong thời gian tới, cần tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm xây dựng bộ máy “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả” để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Bảo Vy

Tài liệu tham khảo

1. Những nội dung cơ bản của “Giản chính, tinh cán” trong tư tưởng Hồ Chí Minh và vận dụng vào thực tiễn Việt Nam, trang tin điện tử Bộ tư lệnh lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

2. Xem Trần Thị Ngân Hà: “Cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay”, tạp chí lý điện tử Lý luận chính trị.

3. Xem: Thu Giang: “Dấu ấn cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy”, Báo điện tử Chính phủ, ngày 18-3-2025, https://baochinhphu.vn/dau-an-cuoc-cach-mang-tinh-gon-bo-may-102250318165651097.htm

[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 476 - 477

[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 13, tr. 123

[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr.

[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 8, tr. 132

[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 417

[6] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 6, tr. 361

[7] Dấu ấn cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy

[8] Dấu ấn cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy

[9] Dấu ấn cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy