Tóm tắt: Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; xây dựng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn tình trạng né tránh, sợ sai, làm việc cầm chừng ở một bộ phận cán bộ. Vì vậy, khơi dậy tinh thần trách nhiệm, đổi mới và khát vọng cống hiến trong đội ngũ cán bộ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển đất nước.

Từ khóa: dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; đội ngũ cán bộ, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.

1. Mở đầu

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, việc thực hiện Đề án sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp theo Quyết định 759/QĐ-TTg ngày 14/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra những yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi công vụ. Trong bối cảnh đó, đội ngũ cán bộ không chỉ cần vững về chuyên môn, nghiệp vụ mà còn phải có tư duy đổi mới, tinh thần chủ động và trách nhiệm cao trong giải quyết công việc.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ”, “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”[1], đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và xây dựng nền hành chính hiện đại, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

2. Nội dung

2.1. Khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm - yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Thời gian qua, tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong thực thi công vụ đã nhiều lần được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nhắc đến tại các phiên họp và văn bản chỉ đạo điều hành, nhất là trong giải quyết thủ tục hành chính, giải ngân vốn đầu tư công và xử lý công việc thuộc thẩm quyền. Một số cán bộ còn tâm lý lựa chọn giải pháp an toàn, làm đúng quy trình nhưng thiếu tính chủ động; chậm tham mưu, ngại đề xuất giải pháp mới hoặc có biểu hiện chuyển trách nhiệm lên cấp trên để tránh rủi ro trong xử lý công việc. Trong giải quyết thủ tục hành chính, có trường hợp xử lý hồ sơ theo hướng quá thận trọng, xin ý kiến nhiều cấp hoặc kéo dài thời gian xử lý dù thuộc thẩm quyền giải quyết; ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng giải quyết công việc và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.

Tình trạng trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Bên cạnh quy định pháp luật ở một số lĩnh vực còn thiếu đồng bộ, áp lực kiểm tra, giám sát trong thực thi công vụ ngày càng cao cũng khiến cán bộ dễ phát sinh tâm lý e ngại trách nhiệm. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ yếu vẫn là tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh và tư duy đổi mới còn hạn chế; công tác đánh giá cán bộ ở một số nơi chưa thật sự thực chất, chưa tạo động lực để cán bộ mạnh dạn đổi mới, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ.

Nhận thức rõ yêu cầu thực tiễn, Đảng ta đã có nhiều chủ trương, Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung đã khẳng định “bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung; khơi dậy mạnh mẽ ý thức trách nhiệm, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới, hết lòng, hết sức vì nhân dân phục vụ của đội ngũ cán bộ”, là cơ sở chính trị quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

2.2. Giải pháp khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong đội ngũ cán bộ hiện nay

Một là, tiếp tục hoàn thiện cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ dám đổi mới, vì lợi ích chung. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ năng động, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tinh thần này cũng đã được thể hiện trong Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị và Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29/9/2023 của Chính phủ về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn còn tâm lý e ngại rủi ro, sợ bị xem xét trách nhiệm khi xử lý các vấn đề mới hoặc chưa có tiền lệ; đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện theo hướng rõ quy trình, rõ trách nhiệm và rõ tiêu chí đánh giá. Có cơ chế xem xét, bảo vệ cán bộ có sáng kiến, cách làm mới vì lợi ích chung trên cơ sở đánh giá khách quan động cơ, hiệu quả và mức độ đóng góp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ để cán bộ yên tâm đổi mới, chủ động xử lý công việc từ thực tiễn.

Hai là, đổi mới công tác đánh giá cán bộ theo hướng thực chất, gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Công tác đánh giá cán bộ cần được thực hiện khách quan, công tâm, lấy hiệu quả công việc, tiến độ xử lý nhiệm vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chủ yếu. Đánh giá phải dựa trên sản phẩm công việc cụ thể, tránh tình trạng đánh giá hình thức, nể nang hoặc cào bằng. Kịp thời biểu dương những cán bộ dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm; kiên quyết xử lý những trường hợp né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, làm việc cầm chừng, thiếu tinh thần trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Ba là, phân định rõ trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm tập thể gắn với phát huy vai trò nên gương của người đứng đầu. Ở một số cơ quan, đơn vị vẫn còn tình trạng trách nhiệm cá nhân chưa được xác định rõ, dẫn đến tâm lý trông chờ tập thể, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong xử lý công việc. Xử lý công việc theo cơ chế tập thể nhưng thiếu phân công cụ thể sẽ xảy ra tình trạng “không rõ người, không rõ việc, không rõ trách nhiệm”, làm giảm tính chủ động và hiệu quả trong thực thi công vụ. Tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy chế làm việc theo hướng xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của tập thể lãnh đạo và trách nhiệm của từng cá nhân trong từng khâu thực hiện nhiệm vụ, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải thực sự gương mẫu, bản lĩnh, dám quyết định, dám chịu trách nhiệm và chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Xây dựng môi trường làm việc dân chủ, minh bạch, khuyến khích cán bộ mạnh dạn đề xuất sáng kiến, đổi mới phương pháp thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung.

Bốn là, nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ và tinh thần phục vụ nhân dân của đội ngũ cán bộ. Mỗi cán bộ, đảng viên cần không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ nhân dân. Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm phải xuất phát từ động cơ trong sáng, vì lợi ích chung và đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

3. Kết luận

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và sự phát triển của đất nước. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh xây dựng đội ngũ cán bộ năng động, đổi mới sáng tạo, dám chịu trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Khơi dậy tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm cần được thực hiện đồng bộ từ hoàn thiện cơ chế, chính sách đến nâng cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu và bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ. Xây dựng được đội ngũ cán bộ năng động, trách nhiệm, dám đổi mới vì lợi ích chung sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước hiện nay./.

ThS. Nguyễn Thị Thành Minh

Khoa Nhà nước và pháp luật

* Danh mục tài liệu tham khảo

1. Bộ Chính trị (2021), Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

2. Chính phủ (2023), Nghị định số 73/2023/NĐ-CP ngày 29/9/2023 về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Thủ tướng Chính phủ (2025), Quyết định số 759/QĐ-TTg ngày 14/4/2025 phê duyệt Đề án sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr 34 - 35