Tóm tắt: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng kế thừa và phát triển nhất quán quan điểm coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới có giá trị lý luận và thực tiễn. Điểm nổi bật là sự chuyển biến từ cách tiếp cận thiên về tinh thần sang nhìn nhận toàn diện hơn, xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và trụ cột để đất nước phát triển bền vững.

Từ khóa: Văn hóa, Đại hội XIV, nguồn lực nội sinh, phát triển bền vững, công nghiệp văn hóa

1. Mở đầu

Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Trải qua các kỳ đại hội, nhận thức về văn hóa không ngừng được bổ sung, phát triển phù hợp với yêu cầu thực tiễn và bối cảnh mới của đất nước. Bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh sức mạnh mềm giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, kế thừa quan điểm nhất quán của Đảng về văn hóa là nền tảng của xã hội, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có những bước phát triển mới quan trọng trong nhận thức và định hướng chính sách về văn hóa. Những nội dung mới này không chỉ làm sâu sắc hơn quan điểm lý luận của Đảng mà còn tạo cơ sở cho việc hoạch định và triển khai các chính sách phát triển văn hóa gắn với phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

2. Nội dung mới trong nhận thức và định hướng chính sách về văn hóa trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Một trong những điểm mới nổi bật của Văn kiện Đại hội XIV là từ nhấn mạnh vai trò tinh thần sang nhấn mạnh vai trò nguồn lực và động lực phát triển của văn hóa. Nếu trước đây văn hóa chủ yếu được nhìn nhận ở chức năng giáo dục tư tưởng và đạo đức, thì nay được xác định rõ hơn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực trực tiếp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Cách tiếp cận này phản ánh tư duy phát triển hiện đại, trong đó, văn hóa trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất, nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia. Văn hóa, với tư cách là sức mạnh mềm, còn góp phần nâng cao vị thế, hình ảnh của quốc gia trên trường quốc tế. Đây là bước tiến quan trọng về lý luận, tạo cơ sở để đưa văn hóa trở thành một cấu phần hữu cơ trong chiến lược phát triển tổng thể của đất nước.

Thứ hai, gắn chặt văn hóa với phát triển bền vững. Văn hóa không còn được xem là lĩnh vực đi sau kinh tế mà là yếu tố đi cùng, định hướng và bảo đảm chất lượng tăng trưởng; bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.

Việc nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa văn hóa và phát triển bền vững khẳng định văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là yếu tố định hướng, điều tiết và bảo đảm chất lượng của tăng trưởng. Theo đó, phát triển kinh tế phải gắn liền với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; trong đó văn hóa đóng vai trò “hệ điều tiết” nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa các trụ cột phát triển. Điều này thể hiện sự tiếp cận toàn diện và dài hạn, khắc phục khuynh hướng coi trọng tăng trưởng kinh tế thuần túy. Đồng thời, việc gắn kết văn hóa với phát triển bền vững cũng góp phần xây dựng lối sống văn minh,  nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và củng cố nền tảng đạo đức xã hội.

Thứ ba, đề cao vai trò trung tâm của con người và hệ giá trị quốc gia. Chuyển trọng tâm từ xây dựng thiết chế văn hóa sang xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, hình thành hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người thời kỳ mới, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời có bước phát triển mới khi đặt trọng tâm vào xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. So với trước đây, trọng tâm không chỉ dừng lại ở xây dựng thiết chế văn hóa mà chuyển mạnh sang phát triển con người toàn diện cả về trí tuệ, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ và năng lực sáng tạo. Việc hình thành hệ giá trị chuẩn mực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xã hội biến đổi nhanh chóng, giúp định hướng hành vi, củng cố niềm tin và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Đây cũng là cơ sở để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao -yếu tố quyết định trong cạnh tranh quốc gia hiện nay.

Thứ bốn, chú trọng phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Lần đầu tiên nhấn mạnh việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, kinh tế sáng tạo, kết hợp bảo tồn di sản với khai thác giá trị kinh tế, góp nhân hiến văn hóa thành lĩnh vực tao giá trị gia tăng

Việc lần đầu tiên nhấn mạnh rõ nét yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa và kinh tế sáng tạo là điểm nhấn mới mang tính đột phá trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Theo đó, văn hóa không chỉ là lĩnh vực tiêu dùng mà còn là lĩnh vực sản xuất, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao. Các ngành công nghiệp văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, quảng cáo, du lịch văn hóa… được xác định là hướng đi quan trọng để khai thác tiềm năng văn hóa, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Định hướng này mở ra không gian phát triển mới, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo việc làm, tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Thứ năm, mở rộng phạm vi xây dựng văn hóa trên mọi lĩnh vực của đời sống. Nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình, nhà trường, cộng đồng, cơ quan, doanh nghiệp và trong hệ thống chính trị; đề cao văn hóa trong Đảng, văn hóa công vụ, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa số.

Văn hóa được đặt trong gia đình, nhà trường, cộng đồng, cơ quan, doanh nghiệp và toàn bộ hệ thống chính trị. Đặc biệt, các khái niệm như văn hóa trong Đảng, văn hóa công vụ, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa số được đề cao, phản ánh sự thích ứng với bối cảnh mới của thời đại số và hội nhập quốc tế. Điều này cho thấy văn hóa không còn là lĩnh vực riêng biệt mà thấm sâu vào mọi hoạt động của đời sống xã hội, trở thành chuẩn mực điều chỉnh hành vi và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.

3. Kết luận

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã đánh dấu bước phát triển quan trọng trong nhận thức và định hướng chính sách về văn hóa. So với các nhiệm kỳ trước, từ chỗ chủ yếu nhấn mạnh vai trò tinh thần, văn hóa nay được chuyển từ cách tiếp cận thiên về xây dựng đời sống tinh thần sang cách tiếp cận, nhìn nhận toàn diện hơn là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và hệ điều tiết bảo đảm phát triển bền vững của đất nước; văn hóa thực sự trở thành một trụ cột chiến lược của phát triển quốc gia. Những nội dung mới này không chỉ làm phong phú thêm lý luận của Đảng về văn hóa mà còn mở ra những định hướng lớn cho thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Việc phát huy sức mạnh văn hóa trở thành điều kiện quan trọng, là yêu cầu cấp thiết nhằm khơi dậy khát vọng phát triển, củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới; nâng cao vị thế quốc gia và xây dựng đất nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Th.S Chu Thị Thu Trang

Khoa Xây dựng Đảng

* Tài liệu tham khảo

1. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương (2026), Tài liệu hỏi - đáp về nội dung cơ bản của Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.