Tóm tắt

Cán bộ và công tác cán bộ luôn là nhân tố đặc biệt quan trọng, là “then chốt của then chốt”, có ý nghĩa quyết định thắng lợi của sự nghiệp cách mạng. Trong bối cảnh hiện nay, trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế, cùng với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xây dựng đội ngũ cán bộ nói chung, cán bộ lãnh đạo, quản lý, người đứng đầu có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tư duy, năng lực lãnh đạo, quản lý đáp ứng yêu cầu mới là nhiệm vụ chiến lược, có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của sự nghiệp cách mạng.

Từ khoá: cán bộ, công tác cán bộ, người đứng đầu, Đại hội XIV

Đại hội XIV xác định ba giải pháp đột phá, trong đó nhấn mạnh giải pháp, “Tập trung nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược, cán bộ cấp cơ sở có tư duy, năng lực quản trị tiên tiến, phù hợp với mô hình tổ chức mới và yêu cầu phát triển bứt phá của đất nước” (1). Rõ ràng, trước yêu cầu ngày càng cao của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc, hơn bao giờ hết, vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược cần được nhìn nhận một cách kỹ lưỡng và thấu đáo.

1. Bối cảnh mới và yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ

Xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng, những “hạt giống đỏ” để làm nòng cốt cho cách mạng luôn được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta chú trọng xây dựng, bởi “cán bộ là gốc của mọi công việc” (2)  và bởi, “muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém” (3).

Trong công cuộc đổi mới, Nghị quyết Đại hội VI (1986) xác định: “Đổi mới cán bộ lãnh đạo các cấp là mắt xích quan trọng nhất mà Đảng ta phải nắm chắc để thúc đẩy những cuộc cải cách có ý nghĩa cách mạng” (4). Với tinh thần đó, Đảng ta khẳng định xây dựng Đảng là nhiệm vụ “then chốt”, và phát triển đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý giỏi là “then chốt của then chốt”. Quan điểm đó thể hiện sâu sắc vai trò trung tâm của đội ngũ cán bộ đối với sự nghiệp cách mạng, đồng thời khẳng định đội ngũ cán bộ chính là thước đo trực tiếp năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và uy tín cầm quyền của Đảng; là yếu tố quyết định thành công của cách mạng trong mọi giai đoạn lịch sử.

Bối cảnh mới hiện nay, Đảng xác định tư duy, tầm nhìn, những quyết sách chiến lược để vững bước tiến mạnh trong kỷ nguyên mới. Sứ mệnh lịch sử đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng một đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ chủ chốt có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín; có tư duy chiến lược, năng lực sáng tạo và khả năng dẫn dắt sự phát triển. Đó không chỉ là yêu cầu cấp bách của hiện tại, mà còn là chiến lược lâu dài, bảo đảm năng lực lãnh đạo, cầm quyền và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, đã nhấn mạnh: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, là công việc hệ trọng của Đảng, phải được tiến hành thường xuyên, thận trọng, khoa học, chặt chẽ và hiệu quả. Đầu tư cho cán bộ là đầu tư cho phát triển lâu dài, bền vững”(5).

Tại Hội nghị Trung ương 14, khóa XIII, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu lên các tiêu chí về cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ “5 có”, đó là (1) Có tầm nhìn chiến lược quốc gia, có khả năng giữ tự chủ của đất nước. (2) Có năng lực lãnh đạo, chỉ huy ở quy mô quốc gia. (3) Có uy tín chính trị, liêm chính ở mức biểu tượng để mọi người noi theo, học tập. (4) Có khả năng triển khai Nghị quyết thành kết quả, thành quả có thể đo đếm được. (5) Có đủ sức bền, cả về tinh thần và thể chất, để chịu được áp lực, cường độ công việc... Có thể thấy, tiêu chí cán bộ 5 “có” với các yếu tố “tầm nhìn -  năng lực - uy tín - khả năng – sức bền” chính là sự “xác lập” một “chuẩn năng lực” hiện đại; là chuẩn mực của văn hóa chính trị trong thời kỳ hội nhập toàn cầu và chuyển đổi sâu sắc của nền kinh tế, khoa học - công nghệ và đời sống xã hội, phù hợp với xu thế quản trị toàn cầu và tình hình thực tiễn trong nước. Đây không chỉ là bộ tiêu chí, mà là mô hình năng lực, khung chuẩn cho cán bộ lãnh đạo trong giai đoạn mới. Đồng thời, là định hướng lựa chọn nhân sự cấp chiến lược trong thời kỳ chủ động hội nhập quốc tế.

Đồng thời, tiêu chí “5 có” cũng phản ánh khát vọng xây dựng một đội ngũ lãnh đạo vừa vững vàng về bản lĩnh, vừa mẫu mực về đạo đức, vừa sắc sảo về tư duy, vừa hiệu quả trong hành động. Từ đó, khẳng định công tác cán bộ của Đảng trong giai đoạn mới không chỉ lựa chọn người cho vị trí, mà lựa chọn người để giữ gìn niềm tin; không chỉ tìm người có tài, mà tìm người có tầm vóc, có khí phách, có tâm trong sáng và có trách nhiệm lớn lao với dân, với Đảng, với nước.

Đại hội XIV xác định, “nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ, vai trò nêu gương, tính chiến đấu của cấp uỷ, tổ chức đảng các cấp và của mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp, cán bộ cấp chiến lược” (6). Đồng thời, “Xây dựng cơ chế lựa chọn, bố trí đúng cán bộ tốt, hội tụ đủ đức, đủ tài, đủ tâm, đủ tầm, đủ sức đủ nhiệt huyết cách mạng vào các vị trí lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị để gánh vác trọng trách lịch sử của đất nuớc” (7). Bởi thế, để thực hiện những nhiệm vụ cấp bách về xây dựng Đảng, trong đó giải pháp cấp bách nhất là phòng, chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá”, đặt lên hàng đầu, nhấn mạnh trước hết đến đội ngũ cán bộ lãnh đạo, người đứng đầu.

2. Một số yêu cầu đặt ra đối với công tác xây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay

Khẳng định, trong bối cảnh đất nước đứng trước nhiều thời cơ và thách thức đan xen, xây dựng đội ngũ cán bộ “đủ” về cơ cấu, số lượng, “mạnh” về chất lượng, thực sự tiêu biểu về trí tuệ, đạo đức, bản lĩnh và tinh thần cống hiến không chỉ là yêu cầu về phẩm chất cá nhân, mà còn là đòi hỏi khách quan của sự nghiệp đổi mới và phát triển. Xây dựng đội ngũ cán bộ không chỉ là một nội dung trong công tác xây dựng Đảng, mà là nhân tố quyết định chất lượng của toàn bộ quá trình lãnh đạo và cầm quyền của Đảng. Do vậy, bối cảnh mới hiện nay, đặt ra một số yêu cầu đối với công tác xây dựng đội ngũ cán bộ.

Một là, tập trung phát triển toàn diện và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ theo yêu cầu của nền hành chính hiện đại, bảo đảm nền tảng thể chế và tiêu chuẩn hóa đội ngũ. Trong đó, đặc biệt chú trọng các tiêu chí: bản lĩnh chính trị vững vàng; phẩm chất đạo đức, lối sống trong sạch; năng lực lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực tiễn; tư duy đổi mới, khả năng thích ứng với bối cảnh mới; uy tín trong cán bộ, đảng viên và nhân dân; năng lực lãnh đạo chiến lược, khả năng quy tụ, đoàn kết và chịu trách nhiệm.

Hai là, hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh đội ngũ chuyên gia, nhất là chuyên gia giỏi, có nhiều cống hiến cho đất nước, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, “Triển khai Chiến lược quốc gia về thu hút và trọng dụng nhân tài, nhất là các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ cho phát triển nhanh, bền vững; nghiên cứu cơ chế tạo sự liên thông giữa khu vực công và khu vực tư; phát hiện, tuyển chọn, đào tạo cán bộ trẻ, cán bộ nữ, cán bộ người dân tộc, cán bộ khoa học kỹ thuật” (8). Đặc biệt, “triển khai cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung” (9) làm căn cứ chính trị, pháp lý và cũng là cơ hội để cán bộ lãnh đạo, người đứng đầu thể hiện bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy, tầm nhìn và tài năng khắc phục “điểm nghẽn” của cơ chế, chính sách, có những phát kiến mới, tiến bộ để giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt ra.

Ba là, thực hiện nghiêm các quy định về công tác cán bộ ở các cấp, nhất là cấp chiến luợc theo nguyên tắc công khai, minh bạch, công bằng, công tâm; đồng thời bảo đảm triển khai hiệu quả cơ chế sàng lọc, đưa ra khỏi vị trí công tác đối với những nguời không đủ phẩm chất, năng lực, uy tín theo đúng chủ truơng “có vào, có ra”, “có lên, có xuống”, “đặc biệt tập trung triển khai nghiêm các quy định mới ban hành, nhất là trong đánh giá, đào tạo, sử dụng cán bộ, bảo đảm dân chủ, công khai, công tâm, khách quan theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, có tiêu chí, gắn với sản phẩm cụ thể, theo vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh; coi trọng uy tín trong Đảng và tín nhiệm trong Nhân dân; theo đúng chủ trưong “có vào, có ra”, “có lên, có xuống” (10).

Bốn là, kịp thời phát hiện, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí cán bộ tài năng và triển vọng phát triển vào vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả vượt cấp, nhất là cán bộ trẻ theo Kết luận số 205-KL/TW ngày 7/11/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong tuyển dụng, bố trí, sử dụng, đãi ngộ cán bộ. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng gắn với rèn luyện, thử thách cán bộ qua thực tiễn, tạo điều kiện thuận lợi học tập, nghiên cứu, tạo môi trường để tài năng trẻ có cơ hội rèn luyện, thử thách qua thực tiễn. Bên cạnh đó, ưu tiên bố trí, sử dụng cán bộ được đào tạo bài bản, có phẩm chất, năng lực nổi trội, có tư duy đổi mới, nhất là cán bộ có cách làm đột phá, sáng tạo, hiệu quả cao qua thực tiễn công tác. 

Năm là, tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ một cách thực chất và hiệu quả, bởi thế, “đấu tranh quyết liệt, hiệu quả với các hành vi chạy chức, chạy quyền. Kịp thời thay thế, cho từ chức nhũng cán bộ yếu kém về năng lực, thiếu trách nhiệm, uy tín thấp, sai phạm và cán bộ ở những cơ quan, đơn vị, địa phương có kết quả thực hiện nhiệm vụ yếu kém mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm” (11).

Hơn hết, trong điều kiện một thế giới đầy biến động, khó lường, cán bộ trở thành lực lượng nòng cốt, góp phần bảo đảm sự vững chắc của nền an ninh chính trị, ổn định xã hội và niềm tin của Nhân dân. Bởi vậy, đặt ra yêu cầu mọi tổ chức đảng, cấp ủy, mỗi cán bộ, đảng viên mà trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp, cán bộ cấp chiến lược phải nâng cao tính chiến đấu. Kiên quyết phê phán, loại bỏ những sai trái, khuyết điểm, bảo vệ cái đúng, tự giác tu dưỡng, rèn luyện, xây dựng bản lĩnh chính trị vững, phải gương mẫu, nêu gương, “thực hiện nghiêm chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; đề cao trách nhiệm nêu gương, ý thức tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu các cấp. Cán bộ, đảng viên giữ chức vụ càng cao càng phải gương mẫu, nêu gương” (12). Luôn luôn “Phải tự soi, tự sửa; giữ mình truớc cám dỗ; phải biết xấu hổ khi dân còn khó khăn, nghèo đói; phải coi danh dự là điều thiêng liêng, cao quý; coi liêm chính là phẩm chất nền tảng của đạo đức công vụ” (13).

Khẳng định, xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp đứng đầu đủ năng lực là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước. Đại hội XIV của Đảng xác định, định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 – 2030 là “Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện; nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng. Tăng cuờng xây dựng, chỉnh đốn, tự đổi mới để Đảng ta thật sự là đạo đức, là văn minh” (14).  Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhân tố quyết định chính là con người, do đó, đòi hỏi đội ngũ cán bộ nói chung, cán bộ cấp chiến lược phải luôn năng động, sáng tạo, cống hiến tài năng, trí tuệ, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, để đáp ứng sự kỳ vọng của người dân và yêu cầu ổn định, phát triển thịnh vượng của đất nước trong kỷ nguyên mới.

ThS Nguyễn Thị Cẩm Trang

GV Khoa Xây dựng Đảng

* Tài liệu trích dẫn

1. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 1, tr. 420.

2. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb. CTQGST, H.2011, tập 5, tr. 309

3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb. CTQGST, H.2011, tập 5, tr. 280.

4. ĐCSVN: Văn kiện Đảng toàn tập, Nxb. CTQGST, H, t.47,  tr.466.

5. Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ, H. 2018.

6. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 1, tr. 130.

7. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 1, tr. 405.

8,9. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 1, tr.177.

10. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 1, tr.80.

11. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 1, tr. 407.

12. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 1, 35.

13. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb.CTQGST, H.2026, tập 2, tr.383.