Tóm tắt: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng thể hiện bước phát triển mới trong tư duy chính sách xã hội, chuyển mạnh từ bảo đảm tối thiểu sang phát triển toàn diện con người, lấy người dân làm trung tâm của mọi chính sách.

Từ khóa: Đại hội XIV; An sinh xã hội; Phúc lợi xã hội; An ninh con người

1. Mở đầu

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định nhất quán quan điểm lấy con người làm trung tâm, chủ thể và mục tiêu của sự phát triển, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới về bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội và củng cố an ninh con người. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và dự báo xu thế phát triển, Đảng ta đã có bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách xã hội theo hướng toàn diện, hiện đại và bao trùm. Không chỉ dừng lại ở bảo đảm mức sống tối thiểu, các chính sách ngày càng hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống và năng lực phát triển của mỗi người dân. Đặc biệt, việc gắn kết chặt chẽ giữa an sinh xã hội, phúc lợi xã hội với an ninh con người đã tạo nên cách tiếp cận mới, phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng xã hội an toàn, ổn định, nhân văn trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

2. Chủ trương của Đảng về các vấn đề an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người được thể hiện trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Thứ nhất, về an sinh xã hội:

Mở rộng diện bao phủ và nâng cao chất lượng các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, đặc biệt chú trọng khu vực lao động phi chính thức, nông dân, người yếu thế. Đây là bước phát triển từ tư duy “hỗ trợ có điều kiện” sang tư duy “bảo vệ phổ quát”.

Tiếp tục thực hiện giảm nghèo theo chuẩn đa chiều, bền vững, chuyển trọng tâm từ hỗ trợ trực tiếp sang tạo sinh kế, nâng cao năng lực, khả năng tự vươn lên của người dân. Văn kiện nhấn mạnh giảm nghèo không chỉ là tăng thu nhập mà còn là cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Tăng cường khả năng ứng phó của hệ thống an sinh xã hội trước các cú sốc lớn như dịch bệnh, thiên tai, khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu. Điều này cho thấy an sinh xã hội được nhìn nhận như một “lá chắn xã hội" trong điều kiện phát triển nhiều rủi ro.

Thứ hai, về phúc lợi xã hội:

Không dừng lại ở mục tiêu bảo đảm mức sống tối thiểu, Văn kiện nhấn mạnh từng bước nâng cao phúc lợi xã hội, cải thiện chất lượng cuộc sống của nhân dân. Phúc lợi xã hội được tiếp cận theo hướng hiện đại, bao gồm cả phúc lợi nhà nước, phúc lợi cộng đồng và phúc lợi doanh nghiệp.

Nâng cao chất lượng và khả năng tiếp cận các dịch vụ công thiết yếu như giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, văn hóa, thể thao; đồng thời khuyến khích xã hội hóa, đa dạng hóa nguồn lực cung ứng phúc lợi.

Phúc lợi xã hội được gắn chặt với phát triển con người toàn diện, không chỉ chăm lo đời sống vật chất mà còn chú trọng đời sống tinh thần, môi trường sống, sự an toàn và cảm giác được bảo vệ của mỗi người dân.

Thứ ba, về an ninh con người:

Đồng thời với việc bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, Văn kiện đặt con người vào trung tâm của an ninh.

An ninh con người phải bảo đảm an toàn cho người dân trước các mối đe dọa của an ninh truyền thống và phi truyền thống, phòng ngừa và kiểm soát các rủi ro xã hội ngay từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển biến quan trọng từ tư duy “giữ ổn định xã hội” sang tư duy “xây dựng xã hội an toàn, có khả năng chống chịu và phục hồi”, trong đó mỗi người dân được bảo vệ và có cơ hội phát triển.

3. Một số điểm mới nổi bật trong tư duy chính sách về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người theo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Thứ nhất, chuyển từ tư duy hỗ trợ sang tư duy đầu tư cho con người

An sinh và phúc lợi xã hội không còn được xem chủ yếu là chi tiêu ngân sách, mà là đầu tư cho nguồn lực phát triển lâu dài. Coi trọng con người, con người là trung tâm, là động lực và nhân dân phải được hưởng những thành quả của công cuộc đổi mới đất nước, không chỉ được tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản mà còn được bảo đảm chất lượng dịch vụ.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng coi an sinh và phúc lợi xã hội là động lực phát triển bền vững. Chi tiêu xã hội được nhìn nhận như đầu tư cho nguồn nhân lực, tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn. Con người được xác định là trung tâm, chủ thể và mục tiêu của phát triển, qua đó bảo đảm người dân không chỉ được thụ hưởng mà còn tham gia tích cực vào quá trình phát triển. Đồng thời, chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội cơ bản gắn với mở rộng bao phủ. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội cơ bản được đặt ngang tầm với mở rộng độ bao phủ, hướng tới công bằng, hiệu quả và tiến bộ xã hội. Đây là bước phát triển mới về nhận thức, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm, bền vững trong giai đoạn mới.

Thứ hai, chuyển từ tiếp cận phân mảnh sang tiếp cận tích hợp trong hoạch định chính sách xã hội

Các chính sách an sinh, phúc lợi, an ninh con người được thiết kế gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển kinh tế, quản lý phát triển xã hội, phát triển bền vững. Cách tiếp cận này bảo đảm tính đồng bộ, liên thông và hiệu quả trong quản lý và phát triển. Đồng thời, tạo sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Thứ ba, nhấn mạnh tính chủ động, phòng ngừa rủi ro trong chính sách xã hội

Thay vì chỉ xử lý hậu quả, Văn kiện yêu cầu tăng cường dự báo, cảnh báo sớm các nguy cơ; đồng thời, chú trọng xây dựng năng lực chống chịu và khả năng thích ứng của xã hội trước các cú sốc. Cách tiếp cận này góp phần bảo đảm an ninh con người từ sớm, từ xa; qua đó, nâng cao tính bền vững và ổn định của quá trình phát triển.

Thứ bốn, đề cao sự tham gia của toàn xã hội

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đề cao sự tham gia của toàn xã hội trong thực hiện chính sách xã hội. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng và dẫn dắt. Đồng thời, phát huy vai trò chủ động của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong xây dựng, thực thi và giám sát chính sách. Cách tiếp cận này tạo sự đồng thuận, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội. Qua đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả và tính bền vững của chính sách.

4. Kết luận

Như vậy, những điểm mới trong tư duy chính sách xã hội tại Đại hội XIV không chỉ nâng tầm vai trò con người mà còn tạo nền tảng xây dựng xã hội an toàn, bao trùm, có khả năng thích ứng và phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Việc thể hiện rõ và nâng tầm chủ trương về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người trong Văn kiện Đại hội XIV cho thấy bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo của Đảng: lấy con người làm trung tâm một cách thực chất, toàn diện và hiện đại. Đây là nền tảng quan trọng để củng cố ổn định xã hội, tăng cường đồng thuận, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, từ đó, hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.

ThS Chu Thị Thu Trang

GV Khoa Xây dựng Đảng

* Tài liệu tham khảo

1. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương (2026), Tài liệu hỏi - đáp về nội dung cơ bản của Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.