Tóm tắt: Bài viết phân tích việc vận dụng tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam vào giảng dạy nội dung “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị. Trên cơ sở bám sát các quan điểm về hoàn thiện thể chế, kiểm soát quyền lực, xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và phát triển nền quản trị quốc gia hiện đại, bài viết đề xuất cách tích hợp nghị quyết vào từng mục của bài giảng. Qua đó, giúp học viên nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực vận dụng vào thực tiễn công tác, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; Đại hội XIV của Đảng; quản trị quốc gia hiện đại; phát huy dân chủ; kiểm soát quyền lực.

Trên cơ sở tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, với các yêu cầu về thượng tôn pháp luật, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị quốc gia. Vì vậy, việc cập nhật các nội dung này vào bài giảng “Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” là cần thiết nhằm bảo đảm tính thời sự và gắn với thực tiễn. Đối với đội ngũ cán bộ cấp cơ sở, nội dung học tập góp phần nâng cao nhận thức, củng cố tư duy pháp quyền và năng lực thực thi nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu phát triển của dân tộc trong bối cảnh mới.

Việc cập nhật, tích hợp nội dung tinh thần Đại hội XIV vào bài giảng cần đảm bảo trích dẫn chính xác, có nguồn rõ ràng và phản ánh đúng nội dung của văn kiện. Những nhận định quan trọng được chọn lọc tiêu biểu và lồng ghép hợp lý vào từng phần của bài giảng, để vừa tăng sức thuyết phục, vừa đảm bảo tính khoa học trong giảng dạy lý luận. Cụ thể:

1. Vận dụng vào Mục 1. Cơ sở lý luận về Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.

Phần này tập trung phân tích các học thuyết lịch sử về nhà nước và pháp quyền. Dù không trích dẫn trực tiếp các điều khoản kỹ thuật, giảng viên cần lấy tinh thần Đại hội XIV làm "kim chỉ nam" để khẳng định sức sống của các giá trị lý luận kinh điển. Theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam phải được đặt trên nền tảng vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời kế thừa có chọn lọc các giá trị phổ quát về nhà nước và pháp quyền trong lịch sử tư tưởng nhân loại, phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam. Từ định hướng đó, trong giảng dạy, cần nhấn mạnh các học thuyết không chỉ có giá trị lịch sử mà còn có tính đương đại và khả năng vận dụng, nhất là các nguyên lý về tổ chức quyền lực nhà nước, thượng tôn pháp luật và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Về cách lồng ghép, trong quá trình giảng dạy, khi trình bày các học thuyết về pháp quyền, cần liên hệ với yêu cầu thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong giai đoạn hiện nay; khi phân tích các quan điểm về tổ chức quyền lực nhà nước, cần gắn với yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí; và khi đề cập đến vấn đề quyền con người, quyền công dân, cần liên hệ với việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

2. Vận dụng vào Mục 2. Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Nội dung Mục 2 được cập nhật theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở lý luận và đánh giá thực tiễn từ Văn kiện Đại hội XIV, qua đó giúp người học có cái nhìn toàn diện, khách quan về những kết quả đạt được cũng như những vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam hiện nay.

Về thành tựu trong phát huy dân chủ: Trên cơ sở tổng kết thực tiễn 40 năm đổi mới, Đại hội XIV tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của Nhân dân trong sự nghiệp phát triển đất nước “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” ^[1]. Khi vận dụng vào giảng dạy, cần làm rõ rằng dân chủ không chỉ là nguyên tắc chính trị mà còn là động lực phát triển. Việc đề cao vị trí chủ thể của Nhân dân góp phần định hướng cho đội ngũ cán bộ, công chức nâng cao ý thức phục vụ, bảo đảm mọi hoạt động công vụ đều hướng tới lợi ích thiết thực của người dân.

Về kết quả xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật: Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, với định hướng: Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo đảm tính tối thượng của Hiến pháp và pháp luật; nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật, tạo môi trường ổn định, minh bạch cho phát triển. Những chuyển biến trong công tác xây dựng pháp luật thời gian qua thể hiện rõ xu hướng đổi mới tư duy quản lý nhà nước. Khi tích hợp nội dung này, giảng viên cần phân tích để học viên nhận thức rằng pháp luật ngày càng đóng vai trò chủ đạo trong việc tạo lập môi trường phát triển, không chỉ điều chỉnh hành vi mà còn tháo gỡ rào cản, khơi thông nguồn lực. Điều này phản ánh bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế gắn với yêu cầu phát triển bền vững.

Về đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước: Có thể khái quát các định hướng này theo tinh thần chung là tiếp tục xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; thực hiện phân công, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị nhà nước nhằm nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và chất lượng phục vụ Nhân dân. Trên cơ sở đó, Nhà nước được xác định theo định hướng phục vụ Nhân dân, lấy Nhân dân làm trung tâm trong mọi hoạt động quản lý.

Với chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn và nâng cao hiệu quả hoạt động đã và đang tạo ra những chuyển biến tích cực. Trong giảng dạy, cần nhấn mạnh rằng việc tinh gọn bộ máy không dừng lại ở việc giảm đầu mối, mà cốt lõi là nâng cao chất lượng vận hành: phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, giảm chồng chéo, tăng tính phối hợp và trách nhiệm. Qua đó, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, hoạt động thông suốt và phục vụ tốt hơn nhu cầu của xã hội. Trong thời gian gần đây, việc áp dụng công nghệ thông tin, xây dựng dịch vụ công trực tuyến, nền tảng dữ liệu quốc gia đã giúp Nhà nước cải thiện hiệu lực quản lý và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Đây là minh chứng rõ ràng cho xu hướng chuyển đổi số trong quản trị hiện đại.

Về những hạn chế, bất cập: Nghị quyết Đại hội XIV khẳng định: Bên cạnh các kết quả đạt được, thực tiễn vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Một số nội dung như phân công, phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống nhà nước còn thiếu đồng bộ; cơ chế kiểm soát quyền lực chưa phát huy đầy đủ hiệu quả, việc triển khai chuyển đổi số còn chưa đồng bộ, một số cơ quan chưa tích hợp đầy đủ công nghệ vào quy trình quản lý, dẫn tới hiệu quả chưa tối ưu. Khi đưa vào bài giảng, cần phân tích rõ những điểm hạn chế này để giúp học viên nhận diện đúng thực trạng, từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực thi công vụ, nhất là trong việc tuân thủ kỷ luật, kỷ cương và tăng cường giám sát quyền lực.

Việc lồng ghép các đánh giá từ Đại hội XIV vào Mục 2 không chỉ giúp bài giảng bám sát thực tiễn mà còn tạo điều kiện để người học hiểu rõ cả hai mặt: thành tựu và hạn chế. Trên cơ sở đó, hình thành tư duy nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện, tránh phiến diện, đồng thời nâng cao năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác.

3. Vận dụng Nghị quyết vào giảng dạy Mục 3. Định hướng xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

Việc cập nhật các nội dung mới từ Văn kiện Đại hội XIV được cụ thể hóa như sau:

Tại mục 3.1. Phát huy dân chủ, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân. Khi cập nhật vào giảng dạy vấn đề “Dân là gốc”, Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuôc đổi mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”,“hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu^[2], giảng viên cần phân tích sâu triết lý "Dân là gốc": Thước đo cao nhất của mọi quyết sách^[3] khẳng định mọi quyết sách phải xuất phát từ nguyện vọng chính đáng của người dân. Đặc biệt, cần nhấn mạnh tiêu chuẩn mới trong quản trị: lấy "sự hài lòng của Nhân dân" làm thước đo tối cao cho hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Đây là những điểm rất quan trọng khẳng định vai trò chủ thể của Nhân dân và việc phát huy dân chủ trong xây dựng, kiến thiết và phát triển đất nước.

Trong định hướng phát triển đất nước thứ 11 của Nghị quyết Đại hội XIV, Đảng ta yêu cầu “xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, được thực hiện nghiêm minh; bảo đảm và bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân” ^[4]. Nội dung này được tích hợp vào mục 3.2 về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật. Khi vận dụng vào giảng dạy cần nhấn mạnh và phân tích kỹ nội dung “xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả” để học viên thấy rõ đây là một điểm mới đặc biệt quan trọng, đất nước bước vào thời kỳ chuyển đổi từ quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại, phục vụ phát triển, hệ thống pháp luật cũng phải sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với bối cảnh mới. Việc hoàn thiện pháp luật hiện nay cần đảm bảo tính thích ứng với chuyển đổi số, bảo đảm mọi quy định pháp luật không chỉ nghiêm minh mà còn hỗ trợ quản lý dữ liệu, dịch vụ công và hội nhập số. Pháp luật cần điều chỉnh kịp thời các quy định về quản lý công nghệ, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư, đồng thời tháo gỡ rào cản trong môi trường số. Giảng viên cần chỉ rõ việc hoàn thiện pháp luật không chỉ dừng ở số lượng văn bản mà phải hướng tới tính nghiêm minh, bảo vệ công lý và tương thích với bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập.

Đối với định hướng phát triển đất nước, Nghị quyết nêu “Bảo đảm hoạt động của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân” ^[5].  Nội dung này được vận dụng vào giảng dạy mục 3.3 về tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước nhằm làm rõ hoạt động của các cơ quan trong bộ máy của hệ thống chính trị nói chung cần phải hoạt động có hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và đặc biệt cần làm rõ rằng việc tinh gọn bộ máy của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội đều phải hướng tới đích đến cuối cùng là nâng cao chất lượng phục vụ, khắc phục tình trạng cồng kềnh, chồng chéo. Đây cũng là đích đến mà mỗi cán bộ, công chức phải hướng tới và thực hiện cho tốt.

Nhiệm vụ thứ 2 trong Nghị quyết Đại hội XIV xác định: “Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp thật sự có đức, có tài, không ngừng tự đổi mới, ngang tầm nhiệm vụ”^[6],  nội dung này được cập nhật vào giảng dạy mục 3.4 về xây dựng, kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Điểm cần nhấn mạnh là yêu cầu "không ngừng tự đổi mới".  Khi cập nhật vào giảng dạy, giảng viên cần định hướng học viên từ bỏ tư duy làm việc cảm tính, thói quen cũ để chuyển sang phong cách làm việc sáng tạo, chuyên nghiệp và thượng tôn pháp luật.

Nhiệm vụ thứ 2 trong Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục xác định “Tăng cường kiểm soát quyền lực trong Đảng và Nhà nước; tiếp tục đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực; củng cố niềm tin, sự gắn bó của Nhân dân với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa”^[7]. Nội dung này cập nhật vào giảng dạy mục 3.5 về tiếp tục đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Khi cập nhật nội dung này vào giảng dạy cần chú ý vấn đề quan liêu, tham nhũng, tiêu cực vẫn là một nguy cơ trong các nguy cơ dẫn tới mất nước, mất chế độ, cần phải nâng cao ý thức trách nhiệm trong đấu tranh phòng, chống quan liêu, tham nhũng, tiêu cực, lãng phí trong các cơ quan, tổ chức và cán bộ, công chức các cấp. Từ đó, nâng cao ý thức trách nhiệm và bản lĩnh chính trị cho học viên ngay từ cơ sở.

Định hướng số 12 của Nghị quyết xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới”^[8], được vận dụng vào mục 3.6 về đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Mục tiêu làm rõ cho học viên nắm được đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng chính là đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền đối với Nhà nước. Trọng tâm là làm rõ mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo và Nhà nước quản lý trong điều kiện pháp quyền, đảm bảo Đảng lãnh đạo bằng chủ trương, đường lối và Nhà nước cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng thành Hiến pháp và pháp luật, tránh bao biện làm thay hoặc buông lỏng vai trò định hướng.

Kết luận

Tóm lại, việc vận dụng nội dung mới của Nghị quyết Đại hội XIV và phân tích sâu ý nghĩa, mục tiêu từng nội dung vào từng mục, tiểu mục của Bài 1 trong giáo trình phần “Nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam” giúp bài giảng không chỉ phản ánh đầy đủ tinh thần Đại hội lần thứ XIV của Đảng mà còn nâng cao chiều sâu lý luận và giá trị thực tiễn; góp phần hình thành nhận thức toàn diện cho học viên về quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để giảng viên chủ động nghiên cứu, cập nhật và sử dụng hiệu quả nội dung Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng vào bài giảng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng tại Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới./.

ThS. Ngô Thị Hồng Loan

Tài liệu tham khảo

1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Giáo trình Trung cấp lý luận chính trị: Nội dung cơ bản về Nhà nước và pháp luật Việt Nam, Nxb. Lý luận chính trị, H.2021.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

 ^[1] Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, Tập II, Tr382

^[2] Sđd, Tập II, tr382.

^[3] Sđd, Tập I, tr38

^[4] Sđd, Tập II, tr383

^[5] Sđd, Tập II, tr383

^[6] Sđd, Tập II,

^[7] Sđd, Tập II, tr385

^[8] Sđd, Tập II, tr384