Tóm tắt: Mô hình chính quyền địa phương hai cấp góp phần tinh gọn bộ máy, nâng hiệu lực quản trị, củng cố niềm tin của nhân dân. Hiệu quả phụ thuộc vào phân quyền rõ, trách nhiệm cụ thể, giám sát chặt chẽ, công tác tư tưởng vững mạnh. Đây là nền tảng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hoạt động hiệu lực, hiệu quả, vì nhân dân phục vụ và vì sự phát triển của đất nước. 

Từ khóa: Chính quyền địa phương hai cấp, quản trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng.

1. Đặt vấn đề

1.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước

Đại hội XIV của Đảng xác định bảo vệ nền tảng tư tưởng và đổi mới mô hình quản trị nhà nước là những nhiệm vụ mang tính chiến lược trong bối cảnh thế giới và khu vực biến động phức tạp, các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng, đặc biệt là sự gia tăng của “diễn biến hòa bình” trên không gian mạng. Ở trong nước, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 ghi nhận tỷ lệ cử tri đi bầu cao, đạt 99,68%, nhiều địa phương gần như tuyệt đối^[1] là minh chứng rõ nét về niềm tin của nhân dân với sự lãnh đạo của Đảng và hệ thống chính trị. Để duy trì và nâng cao sự tin cậy này, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới căn bản mô hình tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, trong đó tiếp tục thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính là giải pháp và là công cụ chính trị quan trọng nhằm tăng cường hiệu lực quản trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới.

1.2. Tính tất yếu của mô hình hai cấp

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là cải cách hành chính mà còn là quyết sách chính trị nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản trị. Mô hình này bảo đảm sự thống nhất trong quản lý nhà nước, đồng thời phát huy tính chủ động của địa phương. Quan trọng hơn, đây là công cụ để tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng và đưa chủ trương, đường lối đến cơ sở nhanh hơn, trực tiếp hơn. Đây là tất yếu khách quan xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn phát triển, đồng thời là cơ sở để bảo vệ nền tảng tư tưởng và nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới.

2. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chính quyền địa phương hình thành cùng với quá trình dân chủ hóa^[2], là cầu nối trực tiếp giữa Nhà nước với nhân dân, là nơi tổ chức thực hiện chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước trong đời sống xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò của chính quyền cơ sở trong việc phục vụ nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và củng cố niềm tin của quần chúng đối với Đảng.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 thiết lập mô hình quản trị mới, chuyển từ cấu trúc ba cấp sang hai cấp, qua đó tinh giản tầng nấc trung gian, tăng cường tính liên thông và nâng cao hiệu quả điều hành^[3]. Theo đó, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được xây dựng trên cơ sở lý luận về phân cấp và phân quyền, nhằm tạo sự rõ ràng trong quản trị và bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống chính trị.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện hiện nay không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan tuyên giáo mà còn là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị. Chính quyền địa phương giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là cấp trực tiếp tiếp xúc với Nhân dân, tổ chức thực hiện chính sách và kịp thời phát hiện, xử lý những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

3. Kết quả bước đầu và những vấn đề đặt ra

Sau gần một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã cho thấy nhiều kết quả tích cực.

Thứ nhất, hiệu lực quản trị được nâng cao. Bộ máy được tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động cho cấp cơ sở. Nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước được phân cấp cho cấp xã, giúp việc giải quyết công việc nhanh chóng, sát thực tiễn hơn. Cải cách hành chính và chuyển đổi số được đẩy mạnh, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn tại nhiều địa phương đạt trên 99%^[4].

Thứ hai, niềm tin của nhân dân được củng cố. Chính quyền hoạt động gần dân hơn, minh bạch hơn và trách nhiệm hơn. Người dân cảm nhận rõ sự thay đổi trong chất lượng phục vụ, qua đó tăng cường sự đồng thuận xã hội và niềm tin chính trị.

Thứ ba, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đạt hiệu quả tích cực. Khi khoảng cách giữa chính quyền và nhân dân được rút ngắn, khả năng nắm bắt dư luận xã hội, tuyên truyền chủ trương, giải thích chính sách và phản bác thông tin sai lệch được nâng cao. Chính quyền cơ sở trở thành lực lượng quan trọng trong việc giữ vững ổn định chính trị và định hướng dư luận xã hội.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn. Năng lực cán bộ giữa các địa phương chưa đồng đều; hạ tầng số ở một số nơi còn hạn chế^[5]; cơ sở dữ liệu chưa thực sự liên thông; một bộ phận cán bộ và người dân chưa hiểu đầy đủ về mục tiêu và ý nghĩa của mô hình mới. Những hạn chế này ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả vận hành và tạo ra khoảng trống thông tin dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng.

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả mô hình chính quyền hai cấp

Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát huy hiệu quả toàn diện, cần tập trung thực hiện một số giải pháp trọng tâm.

Trước hết, tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm hệ thống văn bản hướng dẫn đầy đủ, đồng bộ và rõ ràng; xác định cụ thể quyền hạn, trách nhiệm của từng cấp chính quyền và từng vị trí công tác.

Thứ hai, tăng cường cơ chế giám sát và kiểm soát quyền lực. Phát huy vai trò của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong giám sát hoạt động công vụ; đẩy mạnh công khai, minh bạch và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Chú trọng đào tạo kỹ năng quản trị hiện đại, kỹ năng số, năng lực giải quyết công việc và bản lĩnh chính trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Đây là yếu tố quyết định sự thành công của quá trình cải cách.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác tư tưởng và truyền thông. Cần tuyên truyền sâu rộng để cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ mục tiêu, ý nghĩa và lợi ích của mô hình chính quyền hai cấp; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng.

Thứ năm, khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung theo phương châm: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền^[6]; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cấp, các ngành và mở rộng học tập kinh nghiệm quản trị tiên tiến, đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới.

5. Kết luận

Việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm hiện thực hóa các mục tiêu cải cách bộ máy hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của chính quyền cơ sở. Thành công của mô hình không chỉ được đo bằng hiệu quả quản trị mà còn bằng khả năng củng cố niềm tin của Nhân dân và tăng cường sức mạnh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Trong giai đoạn mới, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, tăng cường kiểm soát quyền lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và làm tốt công tác tư tưởng sẽ là những yếu tố quyết định để mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát huy hiệu quả bền vững, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ Nhân dân và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

ThS. Lục Minh Thư

Khoa Nhà nước và Pháp luật

* TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. “Bộ Nội vụ họp báo Quý I: Sẽ sơ kết, đánh giá 1 năm thực hiện mô hình hoạt động chính quyền địa phương hai cấp”, Báo Đại biểu Nhân dân, ngày 28/4/2026, truy cập ngày 07/5/2026.

2.“Hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm vận hành hiệu quả ngay trong năm 2025”, Báo Chính phủ, ngày 11/8/2025, truy cập ngày 07/5/2026.

3. “Hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp ở Hưng Yên hướng tới sự hài lòng của người dân”, Báo Quân đội nhân dân, ngày 07/5/2026, truy cập ngày 07/5/2026.

4. “Kết quả tích cực khẳng định tính đúng đắn của mô hình chính quyền hai cấp”, Báo Nhân Dân, ngày 03/9/2025, truy cập ngày 07/5/2026.

5.  “Quản trị địa phương theo mô hình chính quyền hai cấp ở Việt Nam”, Tạp chí Quản lý nhà nước, ngày 15/7/2025, truy cập ngày 07/5/2026.

6. “Toàn văn 28 nghị định về phân quyền, phân cấp, phân định thẩm quyền giữa Chính phủ và chính quyền địa phương 2 cấp”, Báo Chính phủ, ngày 13/6/2025, truy cập ngày 07/5/2026.

^[1]https://vov.vn/chinh-tri/van-phong-hoi-dong-bau-cu-quoc-gia-9968-cu-tri-ca-nuoc-da-tham-gia-bau-cu-post1276025.vov

^[2] “Cơ sở lý luận và thực tiễn tổ chức chính quyền địa phương”, Tạp chí Quản lý nhà nước, ngày 12/4/2025, truy cập ngày 08/6/2026

^[3] “Quản trị địa phương theo mô hình chính quyền hai cấp ở Việt Nam”, Tạp chí Quản lý nhà nước, ngày 15/7/2025, truy cập ngày 07/5/2026

^[4] “Một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Nhìn từ hiệu quả cung cấp dịch vụ hành chính công”, Báo Đà Nẵng, ngày 07/5/2026, truy cập ngày 07/5/2026

^[5] Báo cáo Số 143-BC/ĐU ngày 30 tháng 12 năm 2025 của Đảng ủy đặc khu Phú Quý về việc triển khai thực hiện nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2025 và nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

^[6] https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/phuong-cham-6-ro-trong-to-chuc-thuc-hien-nghi-quyet-dai-hoi-xviii-bao-gom-nhung-noi-dung-nao-127121-250360.html