Tóm tắt: Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng là hệ thống quan điểm sâu sắc về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của báo chí và trách nhiệm của người làm báo đối với sự nghiệp cách mạng. Những quan điểm đó không chỉ có giá trị đối với hoạt động báo chí mà còn là cơ sở quan trọng cho công tác giáo dục lý luận chính trị hiện nay. Bài viết phân tích những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng, đánh giá thực trạng vận dụng trong công tác giáo dục lý luận chính trị, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tuyên truyền, giáo dục, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Từ khóa: Hồ Chí Minh; báo chí cách mạng; giáo dục lý luận chính trị; công tác tư tưởng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

I. MỞ ĐẦU

Ngày 21/6/1925, Báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập ra số đầu tiên, đánh dấu sự ra đời của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Từ đó đến nay, báo chí cách mạng luôn đồng hành cùng sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với gần 50 năm hoạt động báo chí, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại hàng nghìn bài viết cùng nhiều quan điểm có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc về báo chí cách mạng.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, công tác giáo dục lý luận chính trị đứng trước cả cơ hội và thách thức mới. Việc nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

II. NỘI DUNG

1. Những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng

Thứ nhất, báo chí là công cụ phục vụ sự nghiệp cách mạng

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, báo chí không phải hoạt động thuần túy nghề nghiệp mà là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng. Người khẳng định: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” (1). Quan điểm này xác định rõ bản chất chính trị, tính chiến đấu và tính định hướng của báo chí cách mạng.

Báo chí phải phục vụ lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân; góp phần tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; cổ vũ các phong trào thi đua yêu nước và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch.

Thứ hai, báo chí phải gắn bó với Nhân dân, phục vụ Nhân dân

Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh mục tiêu cao nhất của báo chí là phục vụ Nhân dân. Người viết: “Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hòa bình thế giới” (2). Người yêu cầu người làm báo phải gần dân, hiểu dân, phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân “đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động” (3). Báo chí muốn có sức thuyết phục phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, lấy Nhân dân làm trung tâm của mọi hoạt động thông tin và tuyên truyền.

Đây là nguyên tắc có ý nghĩa đặc biệt trong việc xây dựng niềm tin xã hội, củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân.

Thứ ba, báo chí phải trung thực, khách quan và có tính giáo dục

Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh về báo chí, Người coi trung thực là một tiêu chuẩn đạo đức rất quan trọng trong hoạt động nghề nghiệp báo chí. Theo Hồ Chí Minh, viết báo phải tôn trọng sự thật, phản ánh đúng bản chất của sự việc. Người phê phán bệnh khoa trương, xa rời thực tế hoặc đưa thông tin thiếu kiểm chứng. Người yêu cầu: “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết” (4).

Bên cạnh chức năng thông tin, báo chí còn có chức năng giáo dục, định hướng nhận thức và hành động cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Mỗi tác phẩm báo chí cần góp phần nâng cao dân trí, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và xây dựng các giá trị đạo đức xã hội.

Thứ tư, người làm báo phải thường xuyên rèn luyện đạo đức và nâng cao trình độ

Hồ Chí Minh yêu cầu người làm báo phải có lập trường chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, tinh thần trách nhiệm cao và không ngừng học tập để nâng cao trình độ chuyên môn. Hồ Chí Minh coi đạo đức là gốc của người làm báo. Người còn căn dặn: “Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, “cố gắng trau dồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ;…” (5). Theo Người, muốn viết hay, viết đúng phải thường xuyên học tập lý luận, đi sâu thực tiễn và gần gũi quần chúng.

Những yêu cầu đó đến nay vẫn là chuẩn mực nghề nghiệp quan trọng đối với đội ngũ người làm báo cũng như những người làm công tác tư tưởng, tuyên truyền.

2. Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng trong công tác giáo dục lý luận chính trị hiện nay

Những năm qua, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng trong công tác giáo dục lý luận chính trị đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Các cơ quan báo chí, hệ thống tuyên giáo, các trường chính trị và trung tâm chính trị cấp xã, phường đã tăng cường tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực lan tỏa những giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các điển hình tiên tiến trong thực tiễn. Nhiều cơ sở đào tạo đã khai thác hiệu quả các sản phẩm báo chí, truyền thông số phục vụ giảng dạy, nghiên cứu và học tập lý luận chính trị.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng trong giáo dục lý luận chính trị vẫn còn một số hạn chế.

Một là, nội dung tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị ở một số nơi còn khô cứng, nặng về truyền đạt kiến thức, chưa thực sự hấp dẫn và phù hợp với nhu cầu tiếp nhận thông tin của người học trong môi trường số.

Hai là, việc ứng dụng các loại hình báo chí đa phương tiện, mạng xã hội và nền tảng số vào công tác giáo dục lý luận chính trị còn chưa đồng bộ; năng lực số của một bộ phận cán bộ, giảng viên còn hạn chế.

Ba là, tình trạng thông tin xấu độc, tin giả, các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng ngày càng gia tăng với nhiều phương thức tinh vi, tác động trực tiếp đến nhận thức chính trị của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Bốn là, công tác đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc ở một số cơ quan, đơn vị còn thiếu tính chủ động; chưa phát huy đầy đủ vai trò của báo chí và truyền thông trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

3. Giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng trong công tác giáo dục lý luận chính trị hiện nay

Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền và giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng. Các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cần tăng cường lồng ghép nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí, tuyên truyền vào chương trình giảng dạy; đồng thời đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học, hội thảo chuyên đề nhằm làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng này trong bối cảnh mới.

Thứ hai, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo hướng hiện đại, lấy người học làm trung tâm. Nội dung giảng dạy cần bám sát thực tiễn đời sống xã hội, gắn lý luận với thực tiễn; tăng cường sử dụng các tác phẩm báo chí chính thống, các tình huống thời sự và phương tiện truyền thông hiện đại để nâng cao tính hấp dẫn và sức thuyết phục của bài giảng.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, giảng viên làm công tác lý luận chính trị. Mỗi cán bộ, giảng viên cần thường xuyên học tập, rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng truyền thông và năng lực ứng dụng công nghệ số; phát huy phong cách làm việc khoa học, gần dân, sát thực tiễn theo tư tưởng và phong cách Hồ Chí Minh.

Thứ tư, phát huy vai trò của báo chí và truyền thông số trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Cần xây dựng các chuyên trang, chuyên mục, diễn đàn trao đổi lý luận trên báo chí và nền tảng số; chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời định hướng dư luận xã hội; nâng cao hiệu quả đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.

Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác giáo dục lý luận chính trị. Các trường chính trị cần xây dựng kho học liệu điện tử, thư viện số, bài giảng số; tăng cường sử dụng các nền tảng truyền thông đa phương tiện để truyền tải nội dung lý luận chính trị theo hướng trực quan, sinh động, phù hợp với xu thế tiếp nhận thông tin của người học hiện nay.

Thứ sáu, tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan báo chí với các cơ sở đào tạo lý luận chính trị. Thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa báo chí, cơ quan tuyên giáo, trường chính trị và các cơ sở đào tạo, công tác giáo dục lý luận chính trị sẽ được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa.

III. KẾT LUẬN

Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng là một bộ phận quan trọng trong di sản tư tưởng của Người, thể hiện sâu sắc quan điểm về vai trò của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng và sự phát triển của đất nước. Những quan điểm về tính chiến đấu, tính nhân dân, tính trung thực và trách nhiệm xã hội của báo chí vẫn giữ nguyên giá trị trong giai đoạn hiện nay.

Đối với công tác giáo dục lý luận chính trị, việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng không chỉ góp phần đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục mà còn nâng cao hiệu quả tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế./.

ThS. Phạm Hồng Hải

Giảng viên khoa Lý luận cơ sở

Tài liệu trích dẫn

(1) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 13, tr.466.

(2) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 12, tr.166.

(3) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 13, tr.466.

(4) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 5, tr.346.

(5) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 13, tr.466.