Tóm tắt: Tri ân các anh hùng, liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công với cách mạng là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, đồng thời là nội dung xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Những quan điểm và việc làm của Người đã đặt nền tảng cho việc xây dựng, hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công của Đảng và Nhà nước ta. Bài viết làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ và người có công; đồng thời khái quát kết quả thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng tại tỉnh Lâm Đồng, góp phần khẳng định ý nghĩa và giá trị bền vững của truyền thống “Đền ơn đáp nghĩa” trong giai đoạn hiện nay.

Từ khóa: Hồ Chí Minh; Lâm Đồng; thương binh; liệt sĩ; người có công…

1. Đặt vấn đề

Mỗi dịp tháng 7 về, toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta lại thành kính tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, những người đã cống hiến, hy sinh vì sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do cho dân tộc. Trong suốt các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, hàng triệu người con ưu tú của đất nước đã anh dũng chiến đấu, hiến dâng tuổi thanh xuân, xương máu và cả cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng. Những hy sinh to lớn ấy đã góp phần làm nên thắng lợi vẻ vang của dân tộc, mang lại hòa bình, độc lập, tự do cho Tổ Quốc. Khắc ghi công lao to lớn đó, việc tri ân, chăm lo thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng trở thành trách nhiệm, đạo lý thiêng liêng của toàn xã hội.

Kế thừa truyền thống đó của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng. Không chỉ khẳng định trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho những người đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc; Người còn trực tiếp nêu gương bằng những hành động cụ thể, thiết thực, qua đó lan tỏa sâu rộng tinh thần “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn” trong toàn xã hội. Những lời dạy của Người đến nay vẫn còn nguyên giá trị, là kim chỉ nam cho việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công và giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Việc nhìn lại tư tưởng, tấm gương của Người và những kết quả đạt được trong thực hiện chính sách ưu đãi người có công tại tỉnh Lâm Đồng không chỉ thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì đất nước mà còn góp phần khơi dậy trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong việc tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

2. Nội dung

2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm đặc biệt đối với thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và những người có công với cách mạng. Đối với Người, sự hy sinh của các thế hệ đi trước là vô cùng to lớn, góp phần làm nên nền độc lập, tự do của dân tộc. Vì vậy, chăm lo người có công không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là đạo lý, là trách nhiệm của toàn xã hội. Người khẳng định: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào. Vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí chịu ốm yếu, què quặt. Vì vậy Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn, phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy”[1]. Đối với các anh hùng liệt sĩ, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng sâu sắc. Bác viết: “Máu đào của các liệt sĩ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của liệt sĩ đã làm cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sĩ”[2]. Những lời căn dặn của Người không chỉ thể hiện sự trân trọng đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của đất nước mà còn khẳng định trách nhiệm thiêng liêng của toàn xã hội trong việc tri ân các anh hùng liệt sĩ; chăm sóc, giúp đỡ thương binh, bệnh binh và gia đình người có công.

Một trong những giá trị nổi bật trong tư tưởng và phong cách Hồ Chí Minh là sự thống nhất giữa lời nói và việc làm. Ngay sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, mặc dù đất nước còn muôn vàn khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đặc biệt quan tâm chỉ đạo xây dựng các chính sách đối với thương binh, gia đình liệt sĩ và người có công. Đặc biệt, ngày 27/7/1947 theo sự Chỉ thị của Người, Trung ương đã chọn “Ngày thương binh toàn quốc” - nay là ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 thể hiện tầm nhìn sâu sắc của Người; từ đó đến nay, ngày 27/7 hàng năm trở thành ngày lễ mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu rộng; là dịp để nhân dân cả nước bày tỏ lòng tôn trọng đối với những người đã hi sinh xương máu vì nền độc lập dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh có nhiều sáng kiến phát động các phong trào nhân dân giúp đỡ thương binh, gia đình liệt sĩ. Năm 1948, Người gửi thư cho các cháu nhi đồng phát động phong trào công tác Trần Quốc Toản nhằm giúp đỡ các gia đình bộ đội, gia đình thương binh, liệt sĩ. Năm 1951, Người phát động phong trào “Đón thương binh về làng” để Đảng, chính quyền, đoàn thể và nhân dân các làng, xã giúp đỡ thương binh những công việc phù hợp để họ có thể tự tin sinh sống, hòa nhập với cộng đồng.

Không chỉ kêu gọi toàn dân chăm lo cho thương binh, liệt sĩ mà chính bản thân Người luôn nêu gương trong việc thực hiện nghĩa cử cao đẹp đó. Hàng năm, cứ đến ngày Thương binh - Liệt sĩ, Người đều gửi thư thăm hỏi, động viên thương binh, bệnh binh và gia đình liệt sĩ trên cả nước. Người thường xuyên đến thăm các trại điều dưỡng thương binh, các cơ sở nuôi dưỡng người có công, ân cần hỏi han đời sống, sức khỏe và động viên họ vượt qua khó khăn, tiếp tục cống hiến cho xã hội. Không chỉ vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nhiều lần dành số tiền tiết kiệm, tiền nhuận bút và tiền thưởng của mình để tặng thương binh, gia đình liệt sĩ. Năm 1947, Người đã nhịn ăn một bữa mỗi tháng để góp gạo giúp thương binh. Nhiều năm sau đó, Người tiếp tục ủng hộ các quỹ chăm sóc thương binh và người có công. Những việc làm giản dị ấy chứa đựng tình cảm sâu nặng và trách nhiệm lớn lao của Người đối với những người đã cống hiến cho đất nước.

Bên cạnh việc quan tâm đến đời sống vật chất, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn luôn chú trọng động viên tinh thần và khơi dậy ý chí vươn lên của thương binh, bệnh binh. Người căn dặn: “Thương binh tàn nhưng không phế”. Theo Người, dù mang trên minh thương tật do chiến tranh để lại nhưng thương binh vẫn là những chiến sĩ cách mạng, vẫn có thể lao động, học tập và tiếp tục đóng góp cho xã hội. Trong Di chúc thiêng liêng để lại cho toàn Đảng, toàn dân trước lúc đi xa, Người căn dặn: “Đối với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình…, Đảng, Chính phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ có thể dần dần tự lực cánh sinh. Đối với các liệt sĩ ở mỗi địa phương, cần xây dựng vườn hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho Nhân dân ta. Đối với cha mẹ, vợ con của thương binh, liệt sĩ mà thiếu sức lao động và túng thiếu, thì chính quyền địa phương phải giúp đỡ cho họ có công ăn việc làm thích hợp, quyết không để họ bị đói rét”[3]. Đây không chỉ là lời căn dặn mang tính nhân văn sâu sắc mà còn thể hiện tầm nhìn xa của Người về chính sách xã hội đối với người có công. Theo đó, việc chăm lo thương binh, bệnh binh không chỉ dừng lại ở hỗ trợ trước mắt mà phải tạo điều kiện để họ ổn định cuộc sống, phát huy khả năng lao động, tiếp tục đóng góp cho xã hội. Người còn yêu cầu xây dựng các công trình tưởng niệm liệt sĩ ở mỗi địa phương nhằm giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ sau. Điều đó cho thấy, công tác thương binh, liệt sĩ là nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và bồi dưỡng lòng yêu nước cho các thế hệ mai sau.

2.2. Kết quả thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng tại tỉnh Lâm Đồng

Thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và thực hiện chủ trương của Đảng, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 28/4/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường chăm sóc người có công với cách mạng và hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, tại tỉnh Lâm Đồng, công tác thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng trong thời gian qua luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền và sự phối hợp của các cơ quan, đơn vị liên quan. Việc triển khai thực hiện các chế độ, chính sách ưu đãi được thực hiện đồng bộ từ cấp tỉnh đến cơ sở, bảo đảm đúng đối tượng, đúng quy định và kịp thời. Các phong trào xã hội mang ý nghĩa nhân văn như “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”, xây dựng nhà tình nghĩa, phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng, thăm hỏi và tặng quà các gia đình chính sách tiếp tục được duy trì và phát triển, tạo sự lan tỏa trong cộng đồng và huy động được sự tham gia của nhiều tổ chức, cá nhân trong xã hội.

Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Lâm Đồng đã thực hiện đầy đủ, kịp thời chế độ, chính sách ưu đãi đối với hơn 40.107 đối tượng người có công, trực tiếp chi trả trợ cấp hàng tháng cho 8.176 đối tượng với kinh phí trên 20 tỷ đồng mỗi tháng. Đồng thời, thực hiện trợ cấp hàng tháng cho 463 người hoạt động kháng chiến, hoạt động cách mạng bị địch bắt tù đày với tổng kinh phí 570,942 triệu đồng mỗi tháng. Bên cạnh việc bảo đảm các chế độ trợ cấp, tỉnh còn chú trọng đến công tác chăm sóc sức khỏe và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người có công; đã tổ chức điều dưỡng tập trung và tại nhà đối với 13.363 người có công và thân nhân với tổng số tiền 26 tỷ đồng; hỗ trợ xây dựng và sửa chữa 398 căn nhà ở cho người có công cách mạng, tổng kinh phí trên 13 tỷ đồng. Bên cạnh đó, công tác thăm hỏi, tặng quà cho các đối tượng là người có công, đối tượng bảo trợ xã hội, các hộ nghèo, cận nghèo và các đối tượng chính sách khác được duy trì thường xuyên nhân các dịp lễ, tết từ nguồn ngân sách Nhà nước và các nguồn xã hội hóa. Nhờ đó, đến nay 100% gia đình thương binh, bệnh binh, liệt sỹ và người có công đều có mức sống cao hơn mức bình quân chung ở địa phương, 100% Mẹ Việt Nam anh hùng được các cơ quan, đơn vị phối hợp phụng dưỡng suốt đời[4].

Việc triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang được tỉnh thực hiện khẩn trương, nghiêm túc. Công tác thu thập thông tin, lấy mẫu, số hóa và bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN, xác định danh tính. Đây là nghĩa cử cao đẹp, thể hiện trách nhiệm và tình cảm sâu nặng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã hi sinh vì Tổ quốc; đồng thời thể hiện nỗ lực nhằm đưa các anh trở về với đúng tên tuổi, quê hương và gia đình, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ.

Những kết quả đạt được cho thấy sự quan tâm của các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương đối với công tác người có công, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của các đối tượng chính sách, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

2.3. Một số giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả chính sách ưu đãi người có công với cách mạng trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức, những giá trị nhân văn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng càng có ý nghĩa sâu sắc. Việc thực hiện tốt chính sách ưu đãi người có công với cách mạng không chỉ mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Để tiếp tục phát huy hiệu quả chính sách này tại tỉnh Lâm Đồng, cần tập trung thực hiện một số giải pháp sau:

Một là, tiếp tục quán triệt và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác người có công với cách mạng. Các cấp ủy đảng, chính quyền cần tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo việc triển khai thực hiện các văn bản của Đảng về chính sách ưu đãi đối với người có công, nhất là Chỉ thị số 14-CT/TW, ngày 19/7/2017 của Ban Bí thư về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của đảng đối với công tác người có công với cách mạng; Nghị quyết số 42-NQ/TW, ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Hai là, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Nội dung và hình thức tuyên truyền cần được đổi mới theo hướng đa dạng, phong phú, gắn với các hoạt động về nguồn, tham quan di tích lịch sử, gặp gỡ, giao lưu với nhân chứng cách mạng, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu lịch sử địa phương… Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức trách nhiệm của toàn xã hội trong công tác chăm lo người có công.

Ba là, nâng cao chất lượng thực hiện các chính sách ưu đãi người có công. Tiếp tục rà soát, cập nhật cơ sở dữ liệu người có công; giải quyết đầy đủ, kịp thời các chế độ, chính sách theo quy định. Đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý hồ sơ, chi trả trợ cấp; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách ở cơ sở, đảm bảo các chế độ ưu đãi được thực hiện đầy đủ, kịp thời và đúng đối tượng.

Bốn là, quan tâm kiện toàn, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác người có công có đủ phẩm chất, tinh thần trách nhiệm và năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi đang vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, không còn cơ quan chuyên trách thực hiện công tác thương binh, liệt sỹ như ở cấp huyện trước đây. Thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ nhằm nâng cao chất lượng tham mưu và tổ chức thực hiện chính sách tại cơ sở.

Năm là, tiếp tục phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc chăm lo người có công với cách mạng. Đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, huy động hiệu quả các nguồn lực để hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà tình nghĩa, chăm sóc sức khỏe, tạo việc làm, hỗ trợ sinh kế và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho các gia đình chính sách. Đồng thời, nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến trong phong trào chăm sóc người có công, góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn tốt đẹp trong xã hội.

3. Kết luận

Thực tiễn tại tỉnh Lâm Đồng cho thấy việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người có công, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, đồng thời lan tỏa sâu rộng truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” trong cộng đồng. Trong giai đoạn phát triển mới, thực hiện tốt chính sách ưu đãi người có công với cách mạng không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn thể hiện truyền thống, tình cảm và sự tri ân của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đối với những người đã hy sinh xương máu, cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Thực hiện tốt chính sách này là hành động thiết thực nhất để thực hiện tốt ý nguyện và lời dạy của Bác Hồ kính yêu: “Đối với những người con trung hiếu ấy, Chính phủ và đồng bào phải báo đáp thế nào cho xứng đáng”[5].

Đặng Liễu - GV Khoa XDĐ

* Tài liệu tham khảo

[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, t.5, tr.204.

[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.12, tr.401.

[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.616.

[4] Tỉnh ủy Lâm Đồng: Báo cáo số 18-BC/TU, ngày 24/10/2025 Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh trình Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 7, tr.135.