Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển năng lực số cho đội ngũ giảng viên là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tại các trường chính trị. Bài viết phân tích thực trạng phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên thông qua tăng cường bồi dưỡng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, phát triển học liệu số và hoàn thiện cơ chế đánh giá. Qua đó, góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong bối cảnh chuyển đổi số.

Từ khóa: năng lực số; chuyển đổi số; giảng viên; trường chính trị; đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.

I. MỞ ĐẦU

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”⁽¹⁾; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong toàn hệ thống chính trị. Tinh thần đó tiếp tục được khẳng định tại Đại hội XIV của Đảng, trong đó tiếp tục khẳng định quan điểm “lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia là động lực chính”⁽²⁾.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo không chỉ là quá trình ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản lý và giảng dạy mà còn là quá trình đổi mới toàn diện về tư duy, phương thức tổ chức và chất lượng nguồn nhân lực. Đối với hệ thống các trường chính trị, nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ giảng viên về đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, khai thác hiệu quả học liệu số và các nền tảng số phục vụ hoạt động chuyên môn. Vì vậy, phát triển năng lực số trở thành một yêu cầu tất yếu đối với đội ngũ giảng viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn hiện nay.

Năng lực số được hiểu là khả năng sử dụng một cách tự tin, an toàn và hiệu quả các công nghệ số trong học tập, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Trên cơ sở đó, phát triển năng lực số là quá trình hình thành, bồi dưỡng và không ngừng nâng cao nhận thức, kiến thức, kỹ năng và khả năng vận dụng công nghệ số của đội ngũ giảng viên nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Phát triển năng lực số không chỉ là nâng cao khả năng sử dụng công nghệ mà còn giúp giảng viên khai thác hiệu quả các nền tảng số, học liệu số và các công cụ hỗ trợ để đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn.

Đối với Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng, phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, nghiên cứu khoa học và khả năng thích ứng với môi trường giáo dục số mà còn tạo nền tảng để triển khai hiệu quả các chủ trương của Đảng về chuyển đổi số trong hệ thống trường chính trị. Đồng thời, việc phát triển năng lực số cần gắn với đặc thù đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, bảo đảm việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) chỉ là công cụ hỗ trợ giảng dạy, nghiên cứu khoa học; mọi hoạt động khai thác và sử dụng AI phải bảo đảm tính chính xác, khách quan, không làm sai lệch bản chất khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trương của Đảng.

II. NỘI DUNG

2.1. Thực trạng năng lực số của đội ngũ giảng viên Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng

2.1.1. Kết quả đạt được

Trên cơ sở yêu cầu phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên, thời gian qua Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng đã từng bước triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, tăng cường ứng dụng công nghệ số, hoàn thiện môi trường số và bồi dưỡng kỹ năng số cho giảng viên. Dưới sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy và Ban Giám hiệu Nhà trường, các hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý được triển khai ngày càng đồng bộ. Quá trình này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của Nhà trường mà còn tạo điều kiện để đội ngũ giảng viên từng bước phát triển năng lực số, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.

Thứ nhất, nhận thức về vai trò của chuyển đổi số và phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên ngày càng được nâng cao. Nhà trường thường xuyên quán triệt các chủ trương của Đảng, của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và của tỉnh về chuyển đổi số; đồng thời khuyến khích giảng viên chủ động ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Qua đó, ứng dụng công nghệ số dần trở thành yêu cầu thường xuyên trong hoạt động của giảng viên, góp phần hình thành tư duy đổi mới và nâng cao khả năng thích ứng với môi trường làm việc số.

Thứ hai, năng lực ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên từng bước được nâng cao. Hầu hết giảng viên đã sử dụng giáo án điện tử, khai thác các phần mềm trình chiếu, hình ảnh, video minh họa để hỗ trợ bài giảng; các phòng học được trang bị máy chiếu, hệ thống âm thanh đáp ứng yêu cầu giảng dạy. Trong giai đoạn dịch Covid-19, Nhà trường tổ chức giảng dạy trực tuyến trên nền tảng Google Meet, qua đó giúp giảng viên tích lũy kinh nghiệm tổ chức lớp học trực tuyến và sử dụng các công cụ số trong hoạt động giảng dạy. Bên cạnh đó, giảng viên được cấp tài khoản truy cập Thư viện số của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Trường Đại học Đà Lạt, tạo điều kiện thuận lợi cho khai thác tài liệu điện tử, cập nhật tri thức và phục vụ nghiên cứu khoa học.

Thứ ba, môi trường và hạ tầng số từng bước được hoàn thiện, tạo điều kiện cho giảng viên phát triển năng lực số. Nhà trường đã triển khai Hệ thống quản lý đào tạo điện tử, giúp giảng viên thực hiện nhập điểm, đánh giá kết quả học tập, kê khai giờ giảng và trao đổi thông tin trên môi trường số. Việc sử dụng hệ thống thông tin điều hành tác nghiệp của các cơ quan Đảng, cùng với Website của Nhà trường, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, chia sẻ thông tin và hỗ trợ giảng viên thực hiện nhiệm vụ chuyên môn trên nền tảng số.

Thứ tư, công tác bồi dưỡng, cập nhật kiến thức và kỹ năng số cho đội ngũ giảng viên được quan tâm. Bên cạnh việc tự học, tự nghiên cứu, giảng viên được tạo điều kiện tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức về chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Đặc biệt, tháng 6 năm 2026, giảng viên Nhà trường đã tham gia Hội nghị “Triển khai thực hiện và tập huấn mô hình Giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới” do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức dành cho giảng viên hệ thống Học viện và các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Thông qua hội nghị, giảng viên được cập nhật những vấn đề lý luận và kỹ năng thực hành về mô hình giảng dạy đồng kiến tạo tri thức, phương pháp dạy học bằng tình huống và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy. Những hoạt động này đã góp phần nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số, đổi mới phương pháp giảng dạy và từng bước đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.

2.1.2. Hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng vẫn còn một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục.

Thứ nhất, năng lực số của đội ngũ giảng viên chưa đồng đều. Mặc dù đa số giảng viên đã sử dụng công nghệ số trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học, song mức độ khai thác và ứng dụng giữa các cá nhân còn có sự khác biệt. Một số giảng viên đã chủ động tiếp cận, sử dụng các công cụ số và trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ giảng dạy, nghiên cứu; trong khi một số khác vẫn chủ yếu sử dụng các phần mềm cơ bản, chưa khai thác hiệu quả các nền tảng số và học liệu số phục vụ hoạt động chuyên môn.

Thứ hai, ứng dụng công nghệ số vào hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học chưa thật sự phát huy hiệu quả. Phần lớn bài giảng điện tử vẫn được thiết kế theo hình thức trình chiếu truyền thống, chưa khai thác hiệu quả các học liệu số, công cụ tương tác và các ứng dụng số nhằm tăng cường tính chủ động của người học. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế bài giảng, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và xử lý thông tin mới ở giai đoạn bước đầu, chưa trở thành hoạt động thường xuyên của đa số giảng viên.

Thứ ba, xây dựng, chia sẻ và khai thác học liệu số phục vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học còn hạn chế. Mặc dù giảng viên đã bước đầu khai thác các nguồn tài liệu điện tử và thư viện số, song việc xây dựng học liệu số dùng chung như bài giảng điện tử, hệ thống tình huống phục vụ giảng dạy, video minh họa và các nguồn học liệu mở còn chưa nhiều. Hoạt động chia sẻ, cập nhật và sử dụng học liệu số giữa các giảng viên chưa được thực hiện thường xuyên, làm giảm hiệu quả khai thác môi trường dạy học số.

Thứ tư, cơ chế khuyến khích và đánh giá phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên chưa được hoàn thiện. Ứng dụng công nghệ số hiện chủ yếu dựa trên tinh thần chủ động của từng giảng viên; chưa có tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ phát triển năng lực số hoặc gắn kết quả ứng dụng công nghệ số với công tác thi đua, khen thưởng và đánh giá chất lượng giảng viên. Vì vậy, động lực thúc đẩy đổi mới và phát triển năng lực số giữa các giảng viên chưa thật sự đồng đều.

2.2. Nguyên nhân

2.2.1. Nguyên nhân của kết quả đạt được

Những kết quả bước đầu trong phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng có được trước hết là nhờ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường trong triển khai các chủ trương của Đảng về chuyển đổi số và đổi mới giáo dục, đào tạo. Nhà trường từng bước đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, các nền tảng số phục vụ công tác quản lý, giảng dạy và nghiên cứu khoa học; đồng thời tạo điều kiện để giảng viên tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn về chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới phương pháp giảng dạy do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức. Bên cạnh đó, đội ngũ giảng viên có tinh thần chủ động học tập, từng bước nâng cao kỹ năng ứng dụng công nghệ số trong hoạt động chuyên môn.

2.2.2. Nguyên nhân của hạn chế

Những hạn chế nêu trên trong quá trình phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó chủ yếu là: Thứ nhất, công tác bồi dưỡng về năng lực số chưa được triển khai thường xuyên, chuyên sâu và theo từng nhóm năng lực, dẫn đến trình độ ứng dụng công nghệ số giữa các giảng viên còn có sự khác biệt. Thứ hai, một bộ phận giảng viên chưa mạnh dạn đổi mới phương pháp giảng dạy, kỹ năng khai thác các nền tảng số, học liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học còn hạn chế. Thứ ba, việc xây dựng, cập nhật và chia sẻ học liệu số dùng chung chưa được quan tâm đúng mức; chưa có cơ chế phối hợp, khai thác hiệu quả nguồn học liệu số trong toàn trường. Thứ tư, cơ chế đánh giá, khuyến khích phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên chưa cụ thể; ứng dụng công nghệ số chưa được gắn chặt với công tác thi đua, đánh giá và bồi dưỡng chuyên môn, nên chưa tạo được động lực thúc đẩy đổi mới một cách đồng bộ.

2.3. Giải pháp phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng

Để tiếp tục phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên Trường Chính trị tỉnh, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn hiện nay, cần tập trung triển khai đồng bộ một số giải pháp:

Thứ nhất, tăng cường bồi dưỡng, phát triển năng lực số cho đội ngũ giảng viên. Nhà trường cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng hằng năm theo hướng phân nhóm đối tượng, phù hợp với trình độ và nhu cầu của giảng viên; khuyến khích tự học, tự bồi dưỡng nhằm nâng cao kỹ năng khai thác nền tảng số, học liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Đồng thời, tiếp tục tạo điều kiện để giảng viên tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức; từng bước nhân rộng các phương pháp giảng dạy mới, nhất là mô hình “Giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới” gắn với ứng dụng công nghệ số trong hoạt động đào tạo, bồi dưỡng.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Giảng viên cần chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường tương tác, phát huy tính tích cực của người học thông qua các nền tảng số và công cụ hỗ trợ hiện đại. Khuyến khích khai thác hiệu quả trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế bài giảng, xây dựng tình huống giảng dạy, xử lý dữ liệu, tìm kiếm tài liệu và hỗ trợ nghiên cứu khoa học, đồng thời bảo đảm tuân thủ các quy định về đạo đức nghề nghiệp, bảo mật thông tin và quyền sở hữu trí tuệ. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số chỉ là công cụ hỗ trợ hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học; không thay thế tư duy lý luận, tư duy khoa học và bản lĩnh chính trị của giảng viên. Quá trình khai thác và sử dụng AI phải bảo đảm tính chính xác, khách quan, không làm sai lệch bản chất khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng.

Thứ ba, xây dựng và phát triển hệ thống học liệu số phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Nhà trường cần từng bước xây dựng kho học liệu số dùng chung, bao gồm bài giảng điện tử, tình huống giảng dạy, video minh họa, tài liệu tham khảo và các sản phẩm nghiên cứu khoa học; đồng thời khuyến khích giảng viên chia sẻ, cập nhật và khai thác hiệu quả nguồn học liệu này. Đồng thời, cần tăng cường kết nối, khai thác các cơ sở dữ liệu và thư viện số của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu khác nhằm mở rộng nguồn tài nguyên phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế khuyến khích và đánh giá phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên. Nhà trường cần nghiên cứu xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực số phù hợp với đặc thù của trường chính trị; từng bước gắn kết quả ứng dụng công nghệ số với công tác thi đua, khen thưởng, đánh giá chất lượng giảng viên và xét các danh hiệu thi đua. Đồng thời, cần kịp thời biểu dương, nhân rộng những mô hình, sáng kiến và cách làm hiệu quả trong ứng dụng công nghệ số nhằm tạo động lực thúc đẩy đổi mới, góp phần xây dựng đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay.

III. KẾT LUẬN

Phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn hiện nay. Thực tiễn tại Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng cho thấy, công tác phát triển năng lực số của đội ngũ giảng viên đã đạt được những kết quả tích cực thông qua việc nâng cao nhận thức, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, từng bước hoàn thiện môi trường số và quan tâm công tác bồi dưỡng. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế về trình độ năng lực số, hiệu quả ứng dụng công nghệ số, xây dựng học liệu số và cơ chế khuyến khích, đánh giá. Vì vậy, việc triển khai đồng bộ các giải pháp về bồi dưỡng, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, phát triển học liệu số, hoàn thiện cơ chế đánh giá sẽ góp phần nâng cao năng lực số của đội ngũ giảng viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong bối cảnh chuyển đổi số. Đây cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng đội ngũ giảng viên trường chính trị có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam./.

ThS. Nguyễn Thị Thành Minh

Khoa Nhà nước và pháp luật

* Tài liệu tham khảo

1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nhà xuất bản CTQG Sự thật.

3. Giám đốc Học viện CTQG Hồ Chí Minh (2026), Quyết định số 988-QĐ/HVCTQG ngày 20/3/2026 ban hành Bộ quy chế về Công tác trường chính trị.