Tóm tắt: Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc là một nhiệm vụ luôn được Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng. Sau sáp nhập, Lâm Đồng là địa phương có tiềm năng về phát triển du lịch rất lớn, trong đó việc phát huy các giá trị di sản văn hóa truyền thống để trở thành những sản phẩm du lịch đặc trưng là một trong những định hướng chính để phát triển du lịch địa phương, tạo động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của tỉnh.

Từ khóa: Bảo tồn, di sản văn hóa, du lịch, tỉnh Lâm Đồng

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa là những hành động nhằm đưa các giá trị của di sản văn hóa vào trong thực tiễn xã hội, trong đó có các hoạt động du lịch, để khai thác các giá trị di sản văn hóa như nguồn tài nguyên trực tiếp đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội (KT - XH) của một quốc gia. Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 16/01/2017 về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn đã xác định phải “phát triển du lịch bền vững; bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa và các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc”. Trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, việc phát triển du lịch gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị, bản sắc văn hóa dân tộc cũng được xem như là một trong những yếu tố đảm bảo cho chiến lược thực hiện thành công.

Sau sáp nhập, tỉnh Lâm Đồng đã hình thành nên một không gian phát triển mới, là địa phương có diện tích lớn nhất và quy mô nền kinh tế thuộc nhóm đứng đầu cả nước, hội tụ nhiều tiềm năng, thế mạnh, điều kiện thuận lợi từ các tỉnh trước đây để phát triển. Một trong những lợi thế này đến từ bản sắc văn hóa đa dạng của nhiều cộng đồng dân tộc trên địa bàn, nên việc xác định cần phải bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch là cần thiết và phù hợp với quy hoạch phát triển du lịch của tỉnh trong giai đoạn mới.

II. NỘI DUNG

1. Lý luận chung về văn hóa và di sản văn hóa

Lý luận văn hóa quan niệm, văn hóa là một tổng thể các hoạt động sáng tạo của con người trong lịch sử cũng như trong hiện tại, hoạt động sáng tạo ấy đã sản sinh ra những hiểu biết, những kinh nghiệm sống được đúc kết lại thành các truyền thống và thị hiếu, các giá trị và chuẩn mực xã hội, định hướng cho mọi hoạt động của con người, xây dựng nên một xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Những thành tựu của những hoạt động sáng tạo ấy, bất kể là vật thể hay phi vật thể, qua sự sàng lọc thử thách của thời gian đọng lại trở thành di sản văn hóa.

Điều 1, Luật Di sản văn hóa Việt Nam năm 2024 quan niệm: “Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể, di sản văn hóa vật thể được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [1]. Di sản văn hóa bao gồm:

Di sản văn hóa phi vật thể: là tri thức, kỹ năng, tập quán, biểu đạt văn hóa cùng đồ vật, đồ tạo tác, không gian liên quan được cộng đồng, nhóm người, cá nhân thực hành, trao truyền qua nhiều thế hệ và hình thành nên bản sắc văn hóa của họ, không ngừng được trao truyền, bảo vệ, tái tạo, sáng tạo, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học.

Di sản văn hóa vật thể: là sản phẩm vật chất có một, một số hoặc tất cả giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ, bao gồm di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia.

2. Quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa

Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc là một nhiệm vụ luôn được Đảng và nhà nước ta hết sức coi trọng, xem đó là điểm tựa vững chắc để xây dựng và phát triển con người và văn hóa Việt Nam. Đảng đã có rất nhiều nghị quyết, nhiều chỉ thị quan trọng về lĩnh vực này, nhất là Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII (1998) xác định bảo tồn và phát huy di sản văn hóa là nhiệm vụ quan trọng thứ tư trong 10 nhiệm vụ để xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới.

Quan điểm, đường lối của Đảng về bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc trong thời kỳ đổi mới gắn với phát triển du lịch thể hiện rõ từ Đại hội X (2006) đến nay, đồng thời cũng cho thấy có sự phát triển về mặt lý luận từ bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị di sản trong phát triển. Đại hội X (2006) Đảng ta xác định cần “kết hợp hài hòa việc bảo vệ, phát huy các di sản văn hóa với các hoạt động phát triển kinh tế du lịch” [2]. Tiếp nối tinh thần đó, Đại hội XIV (2026) Đảng ta tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững, nhấn mạnh yêu cầu phát triển văn hóa trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh và động lực quan trọng của đất nước, “Có kế hoạch, cơ chế và giải pháp xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá, lịch sử truyền thống dân tộc trong xây dựng con người, phát triển KT - XH” [3].

Nghị quyết 162/2024/QH15 ngày 27/11/2024 của Quốc hội về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035, cũng đề cập “Huy động sự tham gia của tổ chức, cá nhân và cộng đồng trong việc quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc”, và một trong các vấn đề cấp thiết cần tập trung nguồn lực của Chương trình để giải quyết là “Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc”.

Gần đây, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cũng đề cập “Nhận diện đầy đủ và khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa; lấy di sản văn hóa là trung tâm và tài nguyên văn hóa số là thế mạnh, hướng đến việc bảo tồn, phát huy, phát triển bền vững các giá trị văn hóa.... Đầu tư bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị di sản văn hóa lồng ghép vào mục tiêu phát triển bền vững về môi trường, văn hóa, kinh tế, xã hội...”. Có thể thấy, quan điểm của Đảng về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa ngày càng toàn diện, di sản văn hóa không chỉ là tài sản vô giá của dân tộc, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng trực tiếp đóng góp vào sự phát triển KT - XH, trong đó có lĩnh vực du lịch.

3. Tiềm năng và thế mạnh di sản văn hóa tại tỉnh Lâm Đồng

Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, tỉnh Lâm Đồng mới được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số của tỉnh Đắk Nông, tỉnh Bình Thuận và tỉnh Lâm Đồng trước đây. Tỉnh Lâm Đồng sau sáp nhập nằm ở vị trí quan trọng trong liên kết vùng, giao thương liên tỉnh và phát triển KT - XH. Với 141 km đường biên giới và 192 km đường bờ biển, tỉnh sở hữu không gian phát triển mới cùng hệ sinh thái tự nhiên đa dạng, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành mô hình phát triển gắn kết giữa cao nguyên, trung du và duyên hải, đây cũng là vùng đất có nhiều lợi thế được mang lại từ bản sắc văn hóa đa dạng, tạo ra sự đột phá về vị thế để tỉnh Lâm Đồng phát triển du lịch.

Với 49/54 dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn, trong đó có hơn 683.000 người là đồng bào DTTS, Lâm Đồng sở hữu nền văn hóa và hệ thống di sản văn hóa đa dạng được tạo nên từ những lễ hội truyền thống của đồng bào DTTS Tây Nguyên, văn hóa các làng chài ven biển và nếp sống đặc trưng miền cao nguyên. Văn hóa các dân tộc bản địa và di cư vùng Tây Nguyên như K'Ho, Chu Ru, Mạ, M'nông, Ê-đê, Thái, Tày, Nùng… kết hợp với văn hóa đặc trưng vùng duyên hải Nam Trung Bộ như Chăm, Raglai, Hoa… đã tạo nên các cơ hội, thế mạnh văn hóa riêng của địa phương. Lâm Đồng là địa phương có tiềm năng và thế mạnh về phát triển du lịch, và đã được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh. Để hiện thực hóa mục tiêu của Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 “đến năm 2030, tỉnh Lâm Đồng trở thành tỉnh phát triển khá, là một trong những cực tăng trưởng năng động của khu vực trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, tỉnh cũng đặt ra nhiệm vụ “Xây dựng môi trường văn hóa đa dạng, phát huy các giá trị văn hóa đậm đà bản sắc của từng vùng, miền, dân tộc trên nền tảng hệ giá trị quốc gia; nâng cao đời sống văn hóa, thu hẹp khoảng cách hưởng thụ giữa các vùng. Bảo tồn, tôn tạo, quảng bá giá trị văn hóa, di tích gắn với phát triển du lịch” [4].

4. Thực trạng bảo tồn, phát huy di sản văn hóa gắn với du lịch tại địa phương

Trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng hiện có 7 di sản UNESCO, 10 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 144 di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, trong đó có 3 di tích quốc gia đặc biệt. Đã hình thành và phát huy giá trị Không gian văn hóa cồng chiêng, tri thức bản địa của các dân tộc (Cơ Ho, Mạ, Chu Ru, M'Nông...), văn hóa biển cùng không gian sáng tạo của Đà Lạt góp phần tạo nên nguồn tài nguyên văn hóa giàu bản sắc để phát triển du lịch của tỉnh. Sau sáp nhập, tỉnh đã triển khai thực hiện nhiều chương trình, đề án nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS như Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị dân ca, dân vũ, dân nhạc của các DTTS gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2021 - 2030” đã tạo nhiều kết quả tích cực trong công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Đồng thời bảo tồn khoảng 1.500 biệt thự, công trình kiến trúc cổ; phục dựng và quảng bá nhiều lễ hội, loại hình nghệ thuật truyền thống của đồng bào DTTS như Lễ hội Nhô Phú (cầu mùa), Lễ Nhô dơng (cầu mưa), Lễ hội Nhô R’he và Lễ hội Nhô Lir bong mừng lúa mới. Mở 31 lớp truyền dạy nhạc cụ dân tộc cho thanh thiếu niên; tổ chức các lớp dạy cồng chiêng cho đồng bào K’Ho, Mạ, Churu; thành lập nhiều câu lạc bộ văn hóa dân gian và hỗ trợ hoạt động cho 131 đội văn nghệ truyền thống tại vùng sâu, vùng xa [5].

Việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa gắn với hoạt động phát triển du lịch trên địa bàn toàn tỉnh trong thời gian qua đã tạo sự chuyển biến tích cực đối với ngành du lịch của địa phương. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã được hình thành như thôn Đưng K’Si, thôn K’Long, làng văn hóa dân tộc Dao, làng văn hóa dân tộc Mông hay mô hình du lịch cộng đồng văn hóa Chăm. Nhiều lễ hội truyền thống như lễ hội cồng chiêng, lễ hội thác Pongour, lễ cúng thần suối hay lễ mừng lúa mới của người K’Ho, M’Nông, Chu Ru, Mạ, Lễ hội Katê, Lễ hội Dinh Thầy Thím, Lễ hội Cầu Ngư, Nghề làm gốm thủ công của người Chăm... cũng dần trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, tạo sự thành công cho du lịch tỉnh nhà. Nửa đầu năm 2026, tổng lượt khách du lịch tới tỉnh Lâm Đồng gần 12 triệu lượt khách, đạt 47,83% kế hoạch năm, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách quốc tế đạt khoảng 825.000 lượt, tăng 18,6%. Tổng doanh thu từ hoạt động du lịch toàn tỉnh đạt trên 33.310 tỷ đồng, tăng hơn 22% so với cùng kỳ năm 2025.

Là địa phương có đông đồng bào DTTS sinh sống nên việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch là cần thiết và phù hợp với quy hoạch phát triển du lịch của tỉnh. Những kết quả đạt được trong nửa đầu năm 2026 của ngành du lịch Lâm Đồng cho thấy các giá trị, bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc được bảo tồn và phát huy, nhờ “công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc được quan tâm, hỗ trợ; ... xây dựng các chương trình biểu diễn, giao lưu văn hóa nghệ thuật kết hợp triển lãm giới thiệu danh lam thắng cảnh, quảng bá hình ảnh, con người và thương hiệu địa phương, gắn du lịch địa phương với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao thu nhập, tạo việc làm cho lao động nông thôn, đồng bào các DTTS trong tỉnh” [6], góp phần thúc đẩy phát triển du lịch tỉnh Lâm Đồng đạt được nhiều kết quả quan trọng sau khi sáp nhập.

III. KẾT LUẬN

Từ những kết quả khả quan đạt được trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh thời gian vừa qua, đã cho thấy vai trò của giá trị di sản văn hóa đối với phát triển du lịch của tỉnh Lâm Đồng. Đồng thời càng khẳng định quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc là hoàn toàn đúng đắn, thực hiện hiệu quả chủ trương này sẽ góp phần thực hiện thành công các mục tiêu đã đề ra của Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

ThS. Đoàn Quang Duy Tuấn

Giảng viên Khoa Lý luận Cơ sở

Tài liệu tham khảo:

[1] Luật Di sản văn hóa (2024), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, tr.107.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Tập II, tr.274. 

[4] Nghị quyết Số 01-NQ/ĐH ngày ngày 11 tháng 10 năm 2025 Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.

[5] Khánh Linh (2026), Lâm Đồng bảo tồn văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững, https://laodong.vn/dttg/dan-toc-anh-em/lam-dong-bao-ton-van-hoa-dan-toc-gan-voi-phat-trien-du-lich-ben-vung-1706284.html,10/08/2026.

[6] Báo cáo số 18-BC/TU ngày 24 tháng 10 năm 2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh trình Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.