(Kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, 19/5/1890 – 19/5/2026)

ThS Nguyễn Thị Cẩm Trang

Giảng viên Khoa Xây dựng Đảng

Tóm tắt

Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời, mẫu mực về đạo đức cách mạng; là biểu tượng về ý chí, nghị lực và sự phấn đấu nỗ lực; nêu gương sáng về tính kiên định, bản lĩnh, lòng trung thành tuyệt đối với mục tiêu, lý tưởng cách mạng; tấm gương gần dân, tin dân, yêu thương, quý trọng Nhân dân, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Tên tuổi và sự nghiệp của Người còn mãi với non sông đất nước ta, sống mãi trong lòng dân tộc ta và trong trái tim nhân loại.

Từ khoá: Nhân dân; tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta, tư tưởng, đạo đức, phong cách cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã góp phần rất quan trọng trong cách mạng giải phóng dân tộc cũng như trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay; đó là sự kết tinh tư tưởng, thực hành đạo đức của Người, đồng thời gắn liền với thực tiễn cách mạng Việt Nam. Người để lại cho chúng ta một tấm lòng nhân hậu, một tình cảm chan chứa yêu thương, vì nước, vì dân, vì Đảng; một trí tuệ anh minh, mẫn tiệp; một tầm nhìn xa rộng, sâu sắc; một mẫu mực tuyệt vời về cách sống, cách nghĩ, cách viết, cách nói, cách làm việc. Kỷ niệm 136 năm ngày sinh của Người (19/5/1890 – 19/5/2026) là dịp tri ân đồng thời tiếp tục khẳng định giá trị trường tồn trong tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Qua đó, mỗi cán bộ, đảng viên không ngừng tu dưỡng, rèn luyện, xứng đáng với niềm tin của Nhân dân và sự nghiệp cách mạng vẻ vang của dân tộc.

“Tôi hiến cả đời tôi cho dân tộc tôi”

 Đó là câu trả lời nhà báo Cuba, nữ đồng chí Mác-ta Rô-hát, vào những ngày cuối đời của Người. Có thể thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cống hiến cả cuộc đời mình, hy sinh cả cuộc sống riêng tư, hạnh phúc riêng tư để trọn đời tranh đấu cho hạnh phúc lớn lao của toàn dân tộc, của cả nhân loại cần lao.

Với Người, không có hạnh phúc nào lớn hơn là hạnh phúc được phục vụ cách mạng, phục vụ Tổ quốc và Nhân dân, “Tôi chỉ có một sự ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” (1). Người cũng từng nhắn nhủ đồng bào: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc, và hạnh phúc của quốc dân. Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo - là vì mục đích đó. Đến lúc nhờ quốc dân đoàn kết, tranh được chính quyến, ủy thác cho tôi gánh việc Chính phủ, tôi lo lắng đêm ngày, nhẫn nhục cố gắng - cũng vì mục đích đó... Bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổi một mục đích, làm cho ích quốc lợi dân” (2).

Là người đứng đầu Đảng và Nhà nước, Người luôn nhắc nhở đồng chí của mình rằng cơm chúng ta ăn, áo chúng ta mặc đều do mồ hôi, nước mắt của dân mà ra, nên chúng ta phải đền bù xứng đáng cho dân, “Mỗi người đảng viên, mỗi người cán bộ từ trên xuống dưới đều phải hiểu rằng: Mình vào Đảng để làm đày tớ cho nhân dân... Làm đày tớ nhân dân chứ không phải làm “quan” nhân dân” (3). Bởi vì, Đảng ta là Đảng cách mạng. Ngoài lợi ích của nhân dân, Đảng ta không có lợi ích gì khác, “trong xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi ích của nhân dân” (4).

Do đó, mỗi cán bộ, đảng viên luôn ghi nhớ rằng, ở bất cứ cương vị nào, làm công việc gì đều phải vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật sự trung thành của Nhân dân. Phải luôn quyết tâm, bền bỉ, chịu đựng gian khổ, quan tâm và tìm mọi cách giải quyết kịp thời, hiệu quả những nhu cầu mà dân đặt ra, kể cả chấp nhận sự hy sinh để bảo vệ dân, phấn đấu vì sự ấm no, hạnh phúc của nhân dân, như lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bài viết “Sao cho được lòng dân”, bút danh Chiến Thắng, đăng Báo Cứu quốc, số 65, ngày 12/10/1945, “Muốn cho dân yêu, muốn được lòng dân, việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh”.

Cũng bởi lý tưởng cao nhất của Người là cống hiến cho Tổ quốc, cho Nhân dân nên Người đã từ chối mọi danh hiệu, phần thưởng cao quý mà Đảng, Nhà nước, nhân dân, bạn bè quốc tế dành riêng cho Người. Năm 1963, khi biết tin Quốc hội trao tặng mình Huân chương Sao vàng cao quý, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát biểu rất chân thành: “Tôi vừa nhận được một tin tức làm cho tôi rất cảm động và sung sướng. Đó là tin Quốc hội có ý định tặng cho tôi Huân chương Sao vàng, Huân chương cao quý nhất của nước ta. Tôi xin tỏ lòng biết ơn Quốc hội. Nhưng tôi xin Quốc hội cho phép tôi chưa nhận Huân chương ấy. Vì sao? Vì Huân chương là để tặng thưởng người có công huân; nhưng tôi tự xét chưa có công huân xứng đáng với sự tặng thưởng cao quý của Quốc hội” (5). Người mong muốn: “Chờ đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Tổ quốc hòa bình thống nhất, Bắc - Nam sum họp một nhà, Quốc hội sẽ cho phép đồng bào miền Nam trao cho tôi Huân chương cao quý. Như vậy thì toàn dân ta sẽ sung sướng, vui mừng”(6).

Riêng về phần mình thì Người chỉ có mong muốn khi nước đã được độc lập, dân ta đã được tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành, là “làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danh lợi” (7). Và vì thế trong Di chúc, Người viết: “VỂ VIỆC RIÊNG - suốt đời tôi hết lòng hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân. Nay dù phải từ biệt thế giới này, tôi không có điểu gì phải hối hận, chỉ tiếc rằng không được phục vụ lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa”(8).

Tại Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Lê Duẩn đã nhấn mạnh: “Đem hết sức mình tiếp tục phấn đấu thực hiện lý tưởng xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa cao đẹp mà Người đã vạch ra cho giai cấp công nhân và nhân dân ta, đem lại phồn vinh cho đất nước, hạnh phúc cho đồng bào” (9); “nguyện suốt đời trung thành với Người, đem hết tâm hồn và nghị lực, đoàn kết thành một khối sắt thép, phấn đấu quên mình, quyết làm tròn nghĩa vụ cao cả vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân ta và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng của nhân dân thế giới”(10).

Ghi nhận những cống hiến của Người cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, cho hoà bình, độc lập, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới, năm 1987 UNESCO đã vinh danh Người là “Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hoá kiệt xuất của Việt Nam”.

Hiện thực hoá mong muốn của Bác Hồ

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn xác định vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân trong mọi đường lối, chính sách; chú trọng việc khơi dậy sức mạnh, tiềm năng to lớn trong nhân dân, quy tụ được lòng dân chung sức đồng lòng với Đảng, Nhà nước, thực hiện khát vọng phát triển đất nước thịnh vượng và hạnh phúc. Đảng, Nhà nước ta phấn đấu để mọi người ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành, ốm đau được chữa bệnh, người già cả, neo đơn thì được xã hội, Nhà nước quan tâm, chăm sóc; mặt khác, Đảng chăm lo xây dựng con người Việt Nam mới phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế.

Đại hội XIV của Đảng đúc kết 5 bài học kinh nghiệm xuyên suốt, mang tầm lý luận, có giá trị định hướng thực tiễn cho nhiệm kỳ mới và những năm tiếp theo, trong đó, nhấn mạnh việc “kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, lấy phát triển để ổn định và ổn định để thúc đẩy phát triển bền vững, không ngừng nâng cao đời sống nhân dân” (11). Đặc biệt, bài học thứ ba bổ sung nội dung “hạnh phúc” và diễn đạt rõ ràng, ngắn gọn, nhưng cô đúc tư tưởng “Mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nguyện vọng, quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân”(12). Quan điểm này khẳng định mục tiêu phấn đấu của Đảng chính là mang lại ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, là sự kết tinh và tỏa sáng giá trị khoa học, cách mạng và nhân văn về “hạnh phúc cho nhân dân” trong điều kiện mới.

Từ thực tiễn đã minh chứng rằng, “Niềm tin của Nhân dân đối với Đảng không đến từ lời nói, mà đến từ việc làm, từ sự công tâm, liêm chính của cán bộ, từ hiệu quả của bộ máy, từ sự công bằng trong thụ hưởng, từ kết quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, giải quyết kịp thời, thấu đáo những bức xúc chính đáng của người dân, doanh nghiệp”(13). Do đó, “chăm lo xây dựng thế trận lòng dân; thế trận lòng dân vững thì quốc phòng, an ninh vững; thế trận lòng dân vững thì cải cách mới đi tới cùng; thế trận lòng dân vững thì khó khăn nào cũng vượt qua, thách thức nào cũng được ho á giải, đúng như lời Bác Hồ đã dạy: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu - Khó vạn lần dân liệu cũng xong”” (14).

Hơn bao giờ hết, cấp ủy, chính quyền các cấp phải tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tiếp tục khơi dậy mạnh mẽ ý chí quật cường, tinh thần yêu nước mãnh liệt, quyết tâm học tập, làm theo Bác trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta nhằm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV, các chủ trương, chiến lược của Đảng, không ngừng chăm lo đời sống của Nhân dân. Mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu thực hành nêu gương bằng hành động cụ thể, kết quả thực chất, thật sự là những người truyền cảm hứng, khơi dậy khát vọng cống hiến trong mỗi tập thể, địa phương, cơ quan, đơn vị. Mỗi người dân Việt Nam không ngừng vươn lên tự chủ, tự lực, tự cường, đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước.

Thực tế, thời gian qua, việc học tập và làm theo được đẩy mạnh, trở thành nhiệm vụ thường xuyên, gắn liền với nhiệm vụ chính trị của từng địa phương, cơ quan, đơn vị, từng cán bộ, đảng viên nhằm xây dựng Đảng ta ngày càng trong sạch, vững mạnh, ngăn chặn suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, đã tạo chuyển biến rõ nét cả trong nhận thức và hành động, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, củng cố niềm tin của nhân dân.

Tuy nhiên bên cạn đó, “Việc tu dưỡng, rèn luyện, làm theo Bác, nhất là trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, đặc biệt người đứng đầu chưa thường xuyên; một số cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm các quy định của Đảng, vi phạm pháp luật. Việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW gắn với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, thực hiện nhiệm vụ chính trị và giải quyết các khâu đột phá, các vấn đề cấp bách, bức xúc còn lúng túng, hiệu quả chưa cao. Công tác đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch có lúc còn bị động, kết quả chưa cao. Việc phát hiện, biểu dương các tập thể, cá nhân điển hình trong học tập và làm theo Bác chưa kịp thời, thiếu sức thuyết phục” (15).

Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại, tạo ra nhiều thuận lợi, thời cơ và khó khăn, thách thức lớn đan xen; trong nước đang triển khai những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng, đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới rất cao; đây cũng là bước ngoặt mang tính lịch sử đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Vì vậy, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh tiếp tục là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam, là ánh sáng soi đường, dẫn dắt sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhân dân ta, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn phát triển mới, thường xuyên noi gương Bác, tự giác tu dưỡng, rèn luyện, học hỏi, tìm tòi, đổi mới, gắn lý luận với thực tiễn, nói đi đôi với làm, hoàn thành thật tốt nhiệm vụ được giao theo cương vị công tác và chức trách của từng người.

Thực tế đã chứng minh, “Thế giới đã và sẽ còn đổi thay, nhưng tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn sống mãi trong kho tàng văn hóa nhân loại” (16), “Cuộc đời của Hồ Chủ tịch trong như ánh sáng. Đó là tấm gương tuyệt vời về chí khí cách mạng kiên cường, tinh thần độc lập tự chủ, lòng nhân đạo và yêu mến nhân dân thắm thiết, đạo đức chí công vô tư, tác phong khiêm tốn, giản dị. Tư tưởng và đạo đức của Người mãi mãi soi sáng và nâng cao tâm hồn chúng ta” (17). Rõ ràng, thời gian rồi sẽ trôi qua, song tên tuổi, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ luôn sống mãi trong suy nghĩ nặng đầy lòng biết ơn, niềm tự hào của người Việt Nam, là biểu tượng của dân tộc Việt Nam văn hiến!

Tài liệu trích dẫn

(*) Trích trong bài nói chuyện cùng đồng bào trước khi sang Pháp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, Nxb.CTQGST, H. 2011, t.4, tr.272.

(1) (2) Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, Nxb.CTQGST, H. 2011, t.4, tr.187, tr.272.

(3) Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, Nxb.CTQGST, H. 2011, t.15, tr.292.

 (4) Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, Nxb.CTQGST, H. 2011, t.10, tr.453.

(5) Hà Huy Giáp (1993): Bác Hồ Người Việt Nam đẹp nhất, Nxb. Thanh niên, Hà Nội, 1993, tr.197.

(6) Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, Nxb.CTQGST, H. 2011, t.14, tr.80.

(7) Hồ Chí Minh (2011): Toàn tập, Nxb.CTQGST, H. 2011, t.15, tr.623.

(8) Hồ Chí Minh. Toàn tập. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, T 4, Tr.161-162

(9), (10) Lê Duẩn (2025): Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng vì độc lập, tự do vì chủ nghĩa xã hội tiến lên giành những thắng lợi mới (tái bản năm 2025), Nxb. Tổng hợp TP.HCM 2015, tr.15, tr.16.

 (11), (12), (13) (14) Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Nxb. CTQGST, H.2026, tập I, tr.81, tr. 74, tr.39, tr.39.

(15) Bộ Chính trị (2021): Sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15/5/2016“Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.

(16) Võ Nguyên Giáp (1993): Tư tưởng Hồ Chí Minh, quá trình hình thành và phát triển, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1993, tr.73.

(17) Lê Duẩn (2025): Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, vì độc lập tự do, vì Chủ nghĩa xã hội, tiến lên giành những thắng lợi mới (tái bản 2025), Nxb. Tổng hợp TP.HCM 2025, tr.36.