* ThS Nguyễn Thị Thành Minh

Khoa Nhà nước và pháp luật

Lớp học đông với sĩ số từ 60 đến 80 học viên được coi là một môi trường dạy học có nhiều trở ngại trong việc tạo ra các giờ học hứng thú cho đa số học viên, trong việc tạo ra không khí thảo luận giữa giảng viên - học viên, giữa học viên - học viên; cũng như việc tổ chức các hình thức học tập tích cực nhằm giúp học viên phát triển các kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm…Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa không thể thực hiện các phương pháp dạy học tích cực ở các lớp đông.

Dù ở loại hình lớp nào, việc thực hiện một bài giảng của giảng viên cũng cần được chia thành ba giai đoạn, song để thành công ở lớp đông học viên, trong mỗi giai đoạn giảng viên cần chú ý những công việc mang tính đặc thù với những yêu cầu nhất định. Cụ thể như sau:

Thứ nhất, giai đoạn chuẩn bị bài giảng. Giai đoạn này bao gồm các khâu:

Xác định mục tiêu bài giảng: Mục tiêu bài giảng ngoài những kiến thức cần thu lượm còn làm thay đổi nhận thức “muốn” và khả năng “có thể” của học viên. Để viết mục tiêu của một bài giảng có thể sử dụng một số động từ: hiểu rõ, phân tích, xác định, giải thích, liệt kê, phân biệt, vận dụng, chứng minh v.v…

Lập kế hoạch bài giảng: Kế hoạch bài giảng giúp cho giảng viên tính toán, sắp xếp nội dung bài giảng một cách khoa học, lôgíc. Kế hoạch bài giảng phải được trình bày đảm bảo nguyên tắc chung: dễ sử dụng, rõ, gọn; thể hiện tiến trình, lôgíc bài giảng; thể hiện phương pháp giảng dạy, phối hợp sử dụng các phương tiện thích hợp và phân bổ thời gian phù hợp để từng bước thực hiện bài giảng đạt hiệu quả cao nhất. Do lớp đông học viên, khi lập kế hoạch bài giảng cần đặc biệt chú ý lựa chọn phương pháp giảng dạy; các phương tiện hỗ trợ phù hợp theo từng phần nội dung trình bày, theo không gian của giảng đường hoặc hội trường nơi tổ chức lớp học.

Kiểm tra cơ sở vật chất: Trước khi lên lớp, giảng viên cần kiểm tra giáo án, tài liệu tham khảo, các phương tiện hỗ trợ đã sẵn sàng hay chưa; giảng đường có trang bị đủ các phương tiện trợ giảng không (đèn chiếu, màn chiếu, máy tính, mic, loa, âm thanh…)

Thứ hai, giai đoạn lên lớp. Khi thực hiện giai đoạn này, cần chú ý các công việc sau: đến lớp sớm trước khoảng 5-10 phút để kiểm tra lần cuối các trang bị cần thiết cho lớp học nhằm bảo đảm các điều kiện ánh sáng, âm thanh…đã sẵn sàng; lắp đặt các thiết bị (máy tính, đèn chiếu…), kiểm tra vị trí lắp đặt sao cho toàn lớp có thể quan sát rõ ràng, đặc biệt là hai hàng học viên ngồi sát bên tường và hàng ghế cuối lớp; hỏi thăm các học viên đến sớm về tình hình lớp, những thắc mắc về bài học cũ… Tạo ấn tượng tốt đẹp ban đầu trong học viên về giảng viên và môn học, bài giảng bằng cách tự giới thiệu về mình và cung cấp số điện thoại, địa chỉ liên hệ; giới thiệu về mục tiêu môn học, tài liệu học tập, địa chỉ các nguồn thông tin, phương pháp giảng dạy và đánh giá của môn học…; tổ chức thăm dò học viên về: năng lực đầu vào, mong muốn của cá nhân về lớp học…

Nhớ tên học viên, nhất là học viên ngồi ở các dãy bàn cuối lớp. Vài lớp đông học viên, giảng viên không thể yêu cầu từng học viên giới thiệu về họ, song có thể biết tên bằng cách nhìn vào sơ đồ chỗ ngồi. Thỉnh thoảng mời các học viên mà mình nhớ tên để trả lời câu hỏi hoặc tham gia vào một hoạt động nào đó. Học viên sẽ cảm thấy được giảng viên quan tâm, và đồng thời giảm đi cảm giác lạc lõng trong lớp đông.

Sử dụng hợp lý các phương pháp dạy học: Theo quan điểm truyền thống, giảng dạy lý luận chính trị nói chung, ở các lớp đông học viên nói riêng, phương pháp được áp dụng thường xuyên là phương pháp thuyết trình. Tuy nhiên, theo quan điểm hiện đại thì không có phương pháp giảng dạy nào được coi là tối ưu. Ở lớp đông học viên, việc áp dụng phương pháp nhóm sẽ bị giới hạn, song giảng viên có thể phối hợp nhịp nhàng giữa thuyết trình với các phương pháp giúp học viên tăng cường tính tích cực, chủ động như phỏng vấn nhanh, sàng lọc, nêu ý kiến ghi lên bảng, bài tập tình huống… Không nên trình bày bài giảng như những gì có trong tài liệu. Nên bắt đầu bằng một sự kiện/hiện tượng/vấn đề có thật liên quan đến nội dung bài giảng, từ đó, giới thiệu những kiến thức cốt lõi giúp giải quyết vấn đề đặt ra. Học viên sẽ cảm thấy bài giảng có ích, từ đó giúp họ hiểu, nhớ lâu hơn, và có thể áp dụng vào trong thực tế. Theo kết quả nghiên cứu tâm lý, sự tập trung cao độ cho việc học thường chỉ có hiệu quả trong khoảng 15-20 phút. Vì vậy, cứ sau khoảng 15-20 phút thuyết trình, nên chuyển sang một phương pháp dạy học khác. Việc sử dụng các phương pháp giảng dạy cần tạo điều kiện để học viên phát biểu và trân trọng ý kiến của họ cho dù còn nhiều khiếm khuyết nhưng vẫn giúp họ hoàn thiện suy luận của mình một cách tế nhị.

Sử dụng hợp lý các phương tiện dạy học: Mỗi phương tiện dạy học đều có những ưu điểm và nhược điểm nhất định. Giảng viên cần phát huy thế mạnh của phương tiện này để hạn chế chỗ yếu của phương tiện khác. Ví dụ như khi sử dụng các trang trình chiếu với những thông tin khái quát, cô đọng bởi các dòng chữ thì giảng viên cần sử dụng bảng viết để minh hoạ bằng những con số; hoặc thay vì việc giảng viên phải vẽ các bảng biểu, sơ đồ trên bảng thì có thể chuẩn bị sẵn trong các trang trình chiếu. Nếu kết hợp nhuần nhuyễn các phương tiện trợ giảng với nhau sẽ giúp cho bài giảng sinh động. Cụ thể như trang trình chiếu sẽ thu hút sự chú ý của người học một cách thụ động, trong khi đó, các bảng ghim, giấy bìa, bảng lật… với các câu hỏi sẽ cho phép học viên cùng tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động hơn. Tuy nhiên, với lớp đông, khi thiết kế bài giảng điện tử cần chú ý sao cho cỡ chữ đủ lớn (từ 32-40 pt) để đảm bảo mọi người trong lớp học đều nhìn thấy. Mỗi trang trình chiếu nên có ít hơn 9 dòng chữ, không nên quá 8-10 từ/dòng.

Chuẩn bị các câu chuyện, các trò chơi sư phạm. Trong quá trình dạy học, việc học viên sẵn sàng tiếp thu và tiếp thu có hiệu quả bài giảng luôn là điều các giảng viên hướng tới. Có rất nhiều yếu tố tác động đến điều này mà đặc biệt là nội dung bài giảng cùng với cách tiến hành bài giảng của giảng viên. Cũng có một vai trò quan trọng, còn phải kể đến việc làm sao tạo ra một bầu không khí thoải mái, cởi mở giữa giảng viên và học viên, và giữa học viên với nhau. Hầu như các giảng viên có kinh nghiệm đều có những cách nhất định để tránh cho bài giảng của mình trở nên căng thẳng, nhàm chán, tẻ nhạt. Đó có thể là những tình huống thời sự, những câu chuyện bất ngờ, những mẫu chuyện vui… Vì vậy, hãy chuẩn bị một số câu chuyện thú vị, một số trò chơi thư giãn, gây hứng thú để thường xuyên tái lập khả năng tập trung của học viên. Nên tạo thói quen sưu tầm chuyện vui hoặc các sự kiện thực tế có liên quan đến môn học từ các phương tiện thông tin đại chúng. Học viên cũng được dẫn dắt vào nội dung bài giảng nhanh chóng hơn bằng một trò chơi kích thích tư duy so với cách thuyết trình thông thường mà giảng viên có thể áp dụng ở lớp đông người như: nói tiếp sức; ghế thủ trưởng; hỏi đáp;…

Thứ ba, hoạt động ngoài lớp học. Cần tổ chức các hoạt động ngoại khoá như đi nghiên cứu thực tế ở cơ sở, thăm quan một số cơ sở sản xuất, kinh doanh v.v… để tìm hiểu về các vấn đề có liên quan đến môn học. Đây là điều khó thực hiện với lớp đông, nhưng nếu làm được sẽ mang lại hiệu quả tích cực./.

* Ths.Đoàn Quang Duy Tuấn

Giảng viên Khoa lý luận cơ sở

Chi bộ  5 - khoa Lý luận Cơ sở là chi bộ trực thuộc Đảng bộ Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng, với nhiều nỗ lực trong hoạt động, nhiều năm qua Chi bộ được công nhận là chi bộ hành thành xuất sắc nhiệm vụ. Hiện nay, Chi bộ có 5 đảng viên. Tất cả các đồng chí trong chi bộ đều có trình độ thạc sỹ, 5/5 đảng viên có trình độ cao cấp lý luận chính trị. Trong những năm qua, chi bộ luôn lãnh đạo khoa thực hiện tốt công tác giảng dạy theo kế hoạch chung của nhà trường đối với nhiều loại hình đào tạo, bồi dưỡng, chất lượng giảng dạy không ngừng được nâng lên.

Nhằm chuẩn hóa, nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và các hoạt động khác của hệ thống các trường chính trị hiện nay, ngày 19/5/2021, Ban Bí thư đã ban hành Quy định số 11-QĐ/TW về trường chính trị chuẩn. Đây là căn cứ để đánh giá trường chính trị trong từng lĩnh vực hoặc nội dung hoạt động. Ngoài việc đánh giá hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng của trường chính trị, còn là bộ tiêu chí để các trường chính trị có thể tự đánh giá mức độ đạt hay chưa đạt các tiêu chí và có định hướng, giải pháp kịp thời thực hiện nhằm đạt các tiêu chí để được công nhận trường chính trị đạt chuẩn.

Căn cứ Quy định số 11-QĐ/TW, xét về các tiêu chí trường chính trị chuẩn mức 1, Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng đạt được 2/6 tiêu chí đó là: Thể chế, quy định; Xây dựng văn hóa trường đảng, thực hiện kỷ luật, kỷ cương. 4 tiêu chí trong thời gian tới cần phải phấn đấu đạt chuẩn bao gồm: Đội ngũ cán bộ, viên chức; Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng; Hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn; Cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật và tài chính. Ngày 28/6/2022, Tỉnh ủy Lâm Đồng đã ban hành Đề án số 02-ĐA/TU về việc Xây dựng Trường Chính trị đạt chuẩn theo Quy định số 11-QĐ/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng. Đến nay, Trường Chính trị đạt 43/56 (76,8%) tiêu chí Trường Chính trị chuẩn mức 1 và 38/67 (52,2%) tiêu chí Trường Chính trị chuẩn mức 2. Những tiêu chí chưa đạt, như: Tiêu chí về số lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý, giảng viên có trình độ tiến sĩ; tỷ lệ giảng viên trên tổng số đội ngũ; số lượng hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh; tổng diện tích sử dụng, một số hạng mục công trình như nhà đa năng, phòng khách, khu kí túc xá, phòng truyền thống. Để đạt được những tiêu chí trường Trường Chính trị chuẩn mức 1 cần có sự chung tay của tập thể Nhà trường, trong đó có đội ngũ đảng viên - giảng viên Chi bộ 5 - Khoa lý luận cơ sở.

Đối chiếu mục tiêu cụ thể của Đề án số 02-ĐA/TU về việc Xây dựng Trường Chính trị đạt chuẩn theo Quy định số 11-QĐ/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng, có thể thấy vai trò cũng như trách nhiệm quan trọng của đội ngũ giảng viên Chi bộ 5 trong việc thực hiện những mục tiêu cụ thể của Nhà trường:

- Về tiêu chí xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức:

+ Có ít nhất 90% giảng viên có trình độ chuyên môn từ thạc sỹ trở lên phù hợp với chuyên môn giảng dạy, trong đó, có ít nhất 01 cán bộ lãnh đạo, quản lý, đạt trình độ tiến sĩ.

+ Có ít nhất 80% giảng viên có chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức kinh điển Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

+ 100% lãnh đạo trường, lãnh đạo các khoa, phòng giữ ngạch giảng viên chính (viên chức hạng II) hoặc tương đương trở lên. Có ít nhất 60% giảng viên giữ ngạch giảng viên chính hoặc tương đương trở lên.

- Về hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn:

+ Mỗi năm thực hiện được ít nhất 3 đề tài khoa học cấp trường; 5 năm thực hiện ít nhất 3 đề tài khoa học cấp tỉnh.

+ Mỗi năm chủ trì và phối hợp tổ chức ít nhất 03 cuộc tọa đàm, hội thảo khoa học cấp trường; 5 năm tổ chức ít nhất 03 cuộc tọa đàm, hội thảo khoa học cấp tỉnh và tương đương.

+ Xuất bản ít nhất 05 sách tham khảo, chuyên khảo, kỷ yếu hội thảo khoa học.

+ Xuất bản 3 kỳ/năm bản tin “Thông tin lý luận và thực tiễn” của nhà trường.

+ Duy trì tốt trang thông tin điện tử của nhà trường.

Đối chiếu với những tiêu chí trên, Khoa Lý luận cơ sở còn những hạn chế trong những mục tiêu sau:

 - Về tiêu chí xây dựng đội ngũ cán bộ, viên chức:

+ Hiện nay, tỷ lệ giảng viên của khoa có trình độ chuyên môn từ thạc sỹ phù hợp với chuyên môn giảng dạy là 5/5 đồng chí, đạt tỷ lệ 100%. Tuy nhiên chưa có Tiến sỹ.

+ Giảng viên có chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức kinh điển Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh: 1/5 đồng chí, đạt tỷ lệ 20% (chỉ tiêu 80%).

+ Giảng viên giữ ngạch giảng viên chính: 2/5 đồng chí, đạt tỷ lệ 40% (chỉ tiêu 60%).

- Về tiêu chí hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn:

Trong giai đoạn từ 2022 - 2023, giảng viên Chi bộ 5 tham gia thực hiện 2 đề tài NCKH cấp cở sở:

+ “Phát triển hợp tác xã nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng hiện nay”: đã nghiệm thu.

+ “Thực trạng và giải pháp tăng cường công tác xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc của Mặt trận Tổ quốc huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng hiện nay”: đang thực hiện.

Tuy nhiên, chưa tham gia đề tài NCKH cấp tỉnh, tổ chức hội thảo khoa học cấp trường cũng như viết sách tham khảo, chuyên khảo.

Nhằm nâng cao vai trò, trách nhiệm của giảng viên, Chi bộ 5 Khoa Lý luận cơ sở trong việc xây dựng khoa, góp phần xây dựng, phát triển Trường Chính trị theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng toàn diện các mặt hoạt động của Trường; phấn đấu đến năm 2026 đạt chuẩn mức 1 theo Quy định số 11- QĐ/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng và Đề án số 02-ĐA/TU, trong thời gian tới giảng viên Khoa Lý luận cơ sở cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:

- Bí thư chi bộ, lãnh đạo khoa tiếp tục làm tốt công tác lãnh đạo các hoạt động đào tạo bồi dưỡng, NCKH... của giảng viên. Nâng cao nhận thức chính trị và xác định rõ mục đích, ý nghĩa của việc thực hiện Đề án số 02-ĐA/TU để giảng viên trong khoa nắm, phối hợp thực hiện nhằm đảm bảo đạt mục tiêu giai đoạn đã đề ra.

- Giảng viên trong khoa tiếp tục nỗ lực cố gắng và nâng cao vai trò, trách nhiệm trong việc xây dựng khoa, giữ các tiêu chí trường chính trị chuẩn mức 1 mà Trường Chính trị tỉnh Lâm Đồng đã đạt được.

- Động viên kịp thời các giảng viên còn trong độ tuổi cử đi đào tạo tiến sỹ có kế hoạch học tập nâng cao trình độ ngoại ngữ, viết bài báo khoa học... nhằm chuẩn bị đủ điều kiện tham gia đào tạo trình độ tiến sỹ trong thời gian sớm nhất.

- Giảng viên trong khoa tích cực tham gia lớp bồi dưỡng kiến thức kinh điển Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phấn đấu 100% hoàn thành khóa học và được cấp chứng chỉ vào tháng 8/2023.

- Giảng viên trong khoa cần đối chiếu các tiêu chí xét chuyển ngạch giảng viên chính để có kế hoạch bổ sung các tiêu chí còn thiếu (bài báo khoa học có chỉ số ISSN, chủ nhiệm đề tài NCKH cấp cơ sở...) để nộp hồ sơ xét chuyển ngạch ngay khi có thông báo.

- Giảng viên tiếp tục phát huy vai trò, trách nhiệm trong việc nâng cao năng lực NCKH, phối hợp tổ chức hội thảo khoa học cấp trường do khoa chủ trì, cũng như làm chủ biên/thành viên tham gia biên soạn sách tham khảo, chuyên khảo hàng năm.