Tóm tắt: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng kế thừa và phát triển nhất quán quan điểm coi văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới có giá trị lý luận và thực tiễn. Điểm nổi bật là sự chuyển biến từ cách tiếp cận thiên về tinh thần sang nhìn nhận toàn diện hơn, xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và trụ cột để đất nước phát triển bền vững.

Từ khóa: Văn hóa, Đại hội XIV, nguồn lực nội sinh, phát triển bền vững, công nghiệp văn hóa

1. Mở đầu

Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Trải qua các kỳ đại hội, nhận thức về văn hóa không ngừng được bổ sung, phát triển phù hợp với yêu cầu thực tiễn và bối cảnh mới của đất nước. Bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh sức mạnh mềm giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, kế thừa quan điểm nhất quán của Đảng về văn hóa là nền tảng của xã hội, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có những bước phát triển mới quan trọng trong nhận thức và định hướng chính sách về văn hóa. Những nội dung mới này không chỉ làm sâu sắc hơn quan điểm lý luận của Đảng mà còn tạo cơ sở cho việc hoạch định và triển khai các chính sách phát triển văn hóa gắn với phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

2. Nội dung mới trong nhận thức và định hướng chính sách về văn hóa trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Một trong những điểm mới nổi bật của Văn kiện Đại hội XIV là từ nhấn mạnh vai trò tinh thần sang nhấn mạnh vai trò nguồn lực và động lực phát triển của văn hóa. Nếu trước đây văn hóa chủ yếu được nhìn nhận ở chức năng giáo dục tư tưởng và đạo đức, thì nay được xác định rõ hơn là nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực trực tiếp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Cách tiếp cận này phản ánh tư duy phát triển hiện đại, trong đó, văn hóa trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra của cải vật chất, nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia. Văn hóa, với tư cách là sức mạnh mềm, còn góp phần nâng cao vị thế, hình ảnh của quốc gia trên trường quốc tế. Đây là bước tiến quan trọng về lý luận, tạo cơ sở để đưa văn hóa trở thành một cấu phần hữu cơ trong chiến lược phát triển tổng thể của đất nước.

Thứ hai, gắn chặt văn hóa với phát triển bền vững. Văn hóa không còn được xem là lĩnh vực đi sau kinh tế mà là yếu tố đi cùng, định hướng và bảo đảm chất lượng tăng trưởng; bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.

Việc nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa văn hóa và phát triển bền vững khẳng định văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là yếu tố định hướng, điều tiết và bảo đảm chất lượng của tăng trưởng. Theo đó, phát triển kinh tế phải gắn liền với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; trong đó văn hóa đóng vai trò “hệ điều tiết” nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa các trụ cột phát triển. Điều này thể hiện sự tiếp cận toàn diện và dài hạn, khắc phục khuynh hướng coi trọng tăng trưởng kinh tế thuần túy. Đồng thời, việc gắn kết văn hóa với phát triển bền vững cũng góp phần xây dựng lối sống văn minh,  nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và củng cố nền tảng đạo đức xã hội.

Thứ ba, đề cao vai trò trung tâm của con người và hệ giá trị quốc gia. Chuyển trọng tâm từ xây dựng thiết chế văn hóa sang xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, hình thành hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người thời kỳ mới, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời có bước phát triển mới khi đặt trọng tâm vào xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. So với trước đây, trọng tâm không chỉ dừng lại ở xây dựng thiết chế văn hóa mà chuyển mạnh sang phát triển con người toàn diện cả về trí tuệ, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ và năng lực sáng tạo. Việc hình thành hệ giá trị chuẩn mực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh xã hội biến đổi nhanh chóng, giúp định hướng hành vi, củng cố niềm tin và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Đây cũng là cơ sở để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao -yếu tố quyết định trong cạnh tranh quốc gia hiện nay.

Thứ bốn, chú trọng phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Lần đầu tiên nhấn mạnh việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, kinh tế sáng tạo, kết hợp bảo tồn di sản với khai thác giá trị kinh tế, góp nhân hiến văn hóa thành lĩnh vực tao giá trị gia tăng

Việc lần đầu tiên nhấn mạnh rõ nét yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa và kinh tế sáng tạo là điểm nhấn mới mang tính đột phá trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Theo đó, văn hóa không chỉ là lĩnh vực tiêu dùng mà còn là lĩnh vực sản xuất, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao. Các ngành công nghiệp văn hóa như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, quảng cáo, du lịch văn hóa… được xác định là hướng đi quan trọng để khai thác tiềm năng văn hóa, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Định hướng này mở ra không gian phát triển mới, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo việc làm, tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Thứ năm, mở rộng phạm vi xây dựng văn hóa trên mọi lĩnh vực của đời sống. Nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình, nhà trường, cộng đồng, cơ quan, doanh nghiệp và trong hệ thống chính trị; đề cao văn hóa trong Đảng, văn hóa công vụ, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa số.

Văn hóa được đặt trong gia đình, nhà trường, cộng đồng, cơ quan, doanh nghiệp và toàn bộ hệ thống chính trị. Đặc biệt, các khái niệm như văn hóa trong Đảng, văn hóa công vụ, văn hóa doanh nghiệp, văn hóa số được đề cao, phản ánh sự thích ứng với bối cảnh mới của thời đại số và hội nhập quốc tế. Điều này cho thấy văn hóa không còn là lĩnh vực riêng biệt mà thấm sâu vào mọi hoạt động của đời sống xã hội, trở thành chuẩn mực điều chỉnh hành vi và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.

3. Kết luận

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã đánh dấu bước phát triển quan trọng trong nhận thức và định hướng chính sách về văn hóa. So với các nhiệm kỳ trước, từ chỗ chủ yếu nhấn mạnh vai trò tinh thần, văn hóa nay được chuyển từ cách tiếp cận thiên về xây dựng đời sống tinh thần sang cách tiếp cận, nhìn nhận toàn diện hơn là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và hệ điều tiết bảo đảm phát triển bền vững của đất nước; văn hóa thực sự trở thành một trụ cột chiến lược của phát triển quốc gia. Những nội dung mới này không chỉ làm phong phú thêm lý luận của Đảng về văn hóa mà còn mở ra những định hướng lớn cho thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Việc phát huy sức mạnh văn hóa trở thành điều kiện quan trọng, là yêu cầu cấp thiết nhằm khơi dậy khát vọng phát triển, củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong kỷ nguyên mới; nâng cao vị thế quốc gia và xây dựng đất nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Th.S Chu Thị Thu Trang

Khoa Xây dựng Đảng

* Tài liệu tham khảo

1. Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương (2026), Tài liệu hỏi - đáp về nội dung cơ bản của Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

Tóm tắt: Nghị quyết Đại hội XIV đánh dấu bước phát triển trong tư duy của Đảng ta về bảo vệ an ninh quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa sâu rộng. Bài viết chỉ ra những điểm mới giảng viên cần cập nhật vào Bài 8 – Phần BII: Chiến lược an ninh quốc gia nhằm nâng cao chất lượng bài giảng, đồng thời góp phần lan tỏa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Từ khóa: an ninh quốc gia, Nghị quyết Đại hội XIV, giảng dạỵ

1. Mở đầu: Cập nhật, bổ sung kiến thức mới về lý luận và thực tiễn vào bài giảng là trách nhiệm, việc làm thường xuyên của đội ngũ giảng viên trường chính trị nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy. Nhất là sau mỗi kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, những quan điểm, chủ trương mới của Đảng phải được cập nhật kịp thời để góp phần đưa Nghị quyết Đại hội vào cuộc sống.

2. Những điểm mới về an ninh quốc gia trong Nghị quyết Đại hội XIV   của Đảng

Nghị quyết Đại hội XIV có nhiều điểm mới mang tính đột phá và trong tổng thể tư duy phát triển mới, quan điểm của Đảng về an ninh quốc gia cũng có nhiều điểm mới mang tính đột phá.

Thứ nhất, lần đầu tiên, Đảng ta chính thức xác lập quan điểm an ninh toàn diện, đặt an ninh xuyên suốt mọi lĩnh vực phát triển đất nước. Như vậy, nội hàm an ninh quốc gia được mở rộng; an ninh quốc gia trong giai đoạn mới không chỉ là an ninh biên giới, lãnh thổ, mà còn là an ninh chế độ, an ninh cầm quyền, an ninh văn hoá tư tưởng, an ninh kinh tế, an ninh tài chính, an ninh dữ liệu, an ninh môi trường, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh con người, an ninh số, an ninh hạt nhân, an ninh truyền dẫn, cáp quang, an ninh vệ tinh và an ninh không gian kinh tế tầm thấp… Trong đó, Đảng xác định vai trò của từng loại hình an ninh: an ninh chế độ, an ninh cầm quyền là trọng yếu; an ninh văn hoá tư tưởng là đặc biệt quan trọng; an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh môi trường, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực là cơ sở; an ninh mạng, an ninh dữ liệu là trung tâm, là điều kiện tiên quyết để duy trì sức mạnh và sự tồn tại của quốc gia; an ninh con người là mục đích.

An ninh con người tiếp tục được mở rộng về nội hàm và đặt các yêu cầu cụ thể, cao hơn, thể hiện nhất quán mục tiêu vì con người: “Bảo đảm an ninh con người: Trật tự, an toàn xã hội, an toàn giao thông, an toàn thực phẩm; an toàn cháy nổ; phòng, chống thiên tai, dịch bệnh; xây dựng không gian sống: xanh - sạch - an toàn”. Vấn đề an ninh con người được gắn với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, an sinh xã hội, phúc lợi xã hội, an ninh xã hội.

Thứ hai, về mục tiêu quốc phòng, an ninh, Đại hội XIV của Đảng xác định “Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ XHCN; bảo vệ thành quả cách mạng, sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá; bảo vệ nền văn hoá, uy tín, vị thế quốc tế của đất nước; bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, an ninh con người, an ninh kinh tế, an ninh mạng; tăng cường quốc phòng toàn dân, phòng thủ chủ động; ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm các nhân tố gây mất ổn định chính trị từ bên trong; giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội; giữ vững và củng cố môi trường hoà bình để xây dựng, phát triển đất nước”. So với Đại hội XIII của Đảng, “Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc” được đưa lên hàng đầu trong mục tiêu; đồng thời lần đầu tiên Đảng ta xác định mục tiêu “bảo vệ uy tín, vị thế quốc tế của đất nước”, “phòng thủ chủ động”.

Thứ ba, Đại hội XIV nhấn mạnh “kết hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và đối ngoại để phát huy sức mạnh mềm Việt Nam góp phần tạo thế và lực mới cho đất nước”. Nếu như các kỳ Đại hội trước chỉ yêu cầu “kết hợp chặt chẽ”, “kết hợp hiệu quả”, thì Đại hội XIV yêu cầu việc “kết hợp” phải phát huy cao nhất sức mạnh mềm Việt Nam - truyền thống dân tộc, bản sắc văn hoá, vị thế, uy tín đất nước để tạo ra thế và lực mới cho phát triển của đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Thứ tư, về xây dựng lực lượng Công an nhân dân, Đại hội XIV của Đảng định hướng “Xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và nhân dân, kiên định với mục tiêu, lý tưởng của Đảng; bảo đảm sức chiến đấu cao, làm nòng cốt trong sự nghiệp an ninh”. Đây là nội dung tiếp nối, hoàn thành việc thực hiện lộ trình mà Đại hội XIII đã đề ra về “phấn đấu năm 2030, xây dựng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”.

Cùng với xây dựng lực lượng Công an nhân dân, Đảng ta yêu cầu “Xây dựng lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở vững mạnh”, thật sự là “cánh tay nối dài” của lực lượng Công an trong bảo vệ, phục vụ nhân dân. Đồng thời, Đại hội XIV lần đầu tiên xác lập vị trí, vai trò của “cựu công an nhân dân” và nhấn mạnh “Phát huy vai trò của cựu công an nhân dân trong giáo dục truyền thống yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng cho thế hệ trẻ, phát huy bản chất, truyền thống “người công an cách mệnh”

Thứ năm, tư duy mới của Đảng về phát triển công nghiệp an ninh và tiềm lực an ninh: Đại hội XIV của Đảng xác định “Đẩy mạnh đột phá phát triển công nghiệp an ninh, tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại”. So với các kỳ Đại hội trước, lần đầu tiên công nghiệp an ninh có vị thế độc lập so với công nghiệp quốc phòng; đồng thời Đảng nhấn mạnh yêu cầu đột phá phát triển công nghiệp an ninh tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, vừa là điều kiện quan trọng để thực hiện tự chủ chiến lược về an ninh, vừa góp phần tích cực trong phát triển bền vững, chất lượng cao của đất nước và nâng cao tiềm lực, sức mạnh quốc gia.

3. Cập nhật các điểm mới vào bài giảng Chiến lược an ninh quốc gia

* Cập nhật kiến thức lý luận:

- Khái niệm an ninh quốc gia: Thay khái niệm trong giáo trình bằng khái niệm trong Nghị quyết Đại hội XIV; trong đó phân tích làm rõ nội hàm của khái niệm; vai trò của từng loại hình an ninh; giải thích rõ các loại hình an ninh mới như: an ninh dữ liệu, an ninh số, an ninh hạt nhân, an ninh truyền dẫn, cáp quang, an ninh vệ tinh và an ninh không gian kinh tế tầm thấp; làm rõ nội hàm an ninh con người.

- Mục tiêu bảo vệ an ninh quốc gia:

Trong mục tiêu tổng quát, cần lý giải vì sao Đại hội XIV đưa nội dung: “Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc” lên hàng đầu; vì sao Đại hội XIV lần đầu tiên xác định mục tiêu “bảo vệ uy tín, vị thế quốc tế của đất nước”, “phòng thủ chủ động”.

Trong mục tiêu cụ thể: Ở lĩnh vực tư tưởng, văn hóa cần cập nhật nội dung “Bảo vệ chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận về đường lối đổi mới”; nhấn mạnh đây là sự phát triển tư duy lý luận của Đảng ta về nền tảng tư tưởng của Đảng (đã bổ sung thêm thành tố “lý luận về đường lối đổi mới”). Ở lĩnh vực đối ngoại, cần điều chỉnh mục tiêu “Giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích quốc gia, dân tộc” thành “Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ” cho phù hợp với quan điểm của Đại hội XIV. Ở lĩnh vực quốc phòng – an ninh, cần điều chỉnh mục tiêu “Xây dựng quân đội nhân dân, công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại thành “Xây dựng quân đội nhân dân, công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; tiến tới  xây dựng nền an ninh hiện đại gắn với phát triển công nghiệp an ninh tự lực, tự chủ, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại”.

- Quan điểm bảo vệ an ninh quốc gia: Cần bổ sung quan điểm “Tự chủ chiến lược về an ninh”. Đây là nhận thức, tư duy mới thể hiện xuyên suốt các văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Giảng viên cần phân tích làm rõ tầm quan trọng của 05 trụ cột để thực hiện tự chủ chiến lược về an ninh, gồm: Chủ động nhận diện, ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm, từ xa các nguy cơ, rủi ro an ninh; Chủ động chuẩn bị nguồn lực quốc gia, nâng cao khả năng huy động, đáp ứng yêu cầu trong mọi tình huống quốc phòng, an ninh; Xây dựng và củng cố năng lực tự chủ, tự cường về công nghệ, nhân lực chất lượng cao trong bảo đảm an ninh; Tạo đột phá về phát triển công nghiệp an ninh tự lực, tự chủ, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại gắn với tăng cường đầu tư hợp lý nâng cao sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang nhân dân; Chăm lo xây dựng thế trận lòng dân.

- Nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia: Thay 05 nhiệm vụ trong giáo trình bằng 09 nhóm nhiệm vụ triển khai các quan điểm, chủ trương về an ninh trong Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

* Cập nhật kiến thức thực tiễn gắn với đổi mới phương pháp giảng dạy

Cùng với việc cập nhật những điểm mới của Nghị quyết Đại hội XIV, để nâng cao chất lượng giảng dạy bài Chiến lược an ninh quốc gia, giảng viên cần gắn lý luận với thực tiễn bằng cách liên hệ với tình hình an ninh trật tự ở địa phương, việc xây dựng và thực hiện phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, nhất là các mô hình bảo đảm an ninh hiệu quả ở cơ sở; đổi mới phương pháp giảng dạy: tăng cường thảo luận nhóm để khuyến khích học viên đánh giá thực trạng, đề xuất giải pháp bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đồng bào có đạo.

Kết luận: Cập nhật Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào các bài giảng chương trình trung cấp LLCT là trách nhiệm của mỗi giảng viên để góp phần đưa Nghị quyết vào cuộc sống. Đối với bài giảng Chiến lược an ninh quốc gia, mỗi giảng viên cần nghiên cứu sâu kỹ nhận thức, tư duy mới của Đảng về an ninh, trên cơ sở kết cấu bài giảng của giáo trình để cập nhật kiến thức mới sao cho bảo đảm tính hệ thống, không làm phá vỡ cấu trúc logic của bài học; đồng thời phát huy phương pháp giảng dạy tích cực, lấy người học làm trung tâm, gắn lý luận với thực tiễn địa phương để bài giảng sinh động, đạt hiệu quả.

ThS. Võ Thị Xuân Thuận

Phó Trưởng khoa Xây dựng Đảng